✦ Η αποστολή σου
Φαντάσου ότι είσαι ο επιμελητής μιας μικρής έκθεσης που χωρά σε μία σελίδα. Δεν χρειάζεται να απομνημονεύσεις ονόματα. Χρειάζεται να παρατηρήσεις, να ξεχωρίσεις το ιστορικό γεγονός από την καλλιτεχνική ερμηνεία και να δώσεις στα έργα τη δική σου τεκμηριωμένη λεζάντα.
Διάλεξε μία από τις δύο διαδρομές ή ακολούθησέ τες και τις δύο, με τον δικό σου ρυθμό. Θα χρειαστείς μόνο λίγο χρόνο και, προαιρετικά, χαρτί και μολύβι.
Διάλεξε τον φακό σου
ΔΙΑΔΡΟΜΗ Α · ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ Ο Τσίλλερ κοιτάζει την αρχαιότητα Πώς ένα αρχαίο μνημείο γίνεται σχέδιο, έρευνα και πηγή έμπνευσης; ↓ ΔΙΑΔΡΟΜΗ Β · ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ Το Αρκάδι μέσα από τον πίνακα Μπορεί κάποιος να ζωγραφίσει ένα ιστορικό γεγονός που δεν έζησε; ↓ΚΡΑΤΑ ΑΥΤΟΥΣ ΤΟΥΣ ΤΡΕΙΣ ΦΑΚΟΥΣ
Αρχιτεκτονική: μορφή και χώρος Ιστορία: γεγονότα και πηγές Ζωγραφική: επιλογές και συναίσθημαΟ Ερνέστος Τσίλλερ βλέπει το παρελθόν με το μολύβι του
Μια ιστορία για την αρχιτεκτονική, τη μελέτη και τη μεταφορά ιδεών από εποχή σε εποχή.
1861. Ο νεαρός Γερμανός αρχιτέκτονας Ερνέστος Τσίλλερ φτάνει στην Αθήνα για να επιβλέψει την ανέγερση της Σιναίας Ακαδημίας, σε σχέδια του δασκάλου του, Θεόφιλου Χάνσεν.
Παράλληλα με τη δουλειά του, μελετά αρχαία μνημεία: τον Παρθενώνα, το Ερέχθειο, τον ναό του Ηφαίστου (γνωστό και ως Θησείο) και τον ναό της Αφαίας στην Αίγινα.
1961. Η Εθνική Πινακοθήκη αποκτά το μεγαλύτερο και σημαντικότερο μέρος του αρχείου του, με πρωτοβουλία του τότε διευθυντή Μαρίνου Καλλιγά. Σχέδια, ακουαρέλες και τεκμήρια διατηρούν τη ματιά του αρχιτέκτονα.
Δες σαν αρχιτέκτονας
Κοίταξε τις εικόνες και τα σχέδια της ανάρτησης. Αναζήτησε δύο στοιχεία που οργανώνουν ένα μνημείο: γραμμές, αναλογίες, επαναλήψεις, κίονες ή συμμετρία. Ποιο από αυτά θα κρατούσες αν έπρεπε να περιγράψεις το κτίσμα με τρία μόνο σχήματα;
Βρες τη γέφυρα δύο εποχών
Η Ακαδημία σχεδιάστηκε τον 19ο αιώνα, αλλά συνομιλεί μορφολογικά με την αρχαιότητα. Τι πιστεύεις ότι κερδίζει ένα νεότερο κτίριο όταν χρησιμοποιεί στοιχεία του αρχαίου κόσμου; Θυμήσου: ο Χάνσεν σχεδίασε την Ακαδημία και ο Τσίλλερ επέβλεψε τις εργασίες.
Φτιάξε ένα «σχέδιο με μνήμη»
Σε χαρτί, σχεδίασε με τρία απλά γεωμετρικά σχήματα ένα φανταστικό κτίριο που αντλεί έμπνευση από ένα αρχαίο μνημείο. Δεν χρειάζεται να ξέρεις σχέδιο.
Βάλε δίπλα μια μικρή λεζάντα: «Από το παρελθόν κράτησα … γιατί …». Έτσι μετατρέπεις μια οπτική παρατήρηση σε προσωπική ερμηνεία.
Περαιτέρω τεκμηρίωση: Εθνική Πινακοθήκη — Ερνέστος Τσίλλερ (1837–1923).
Το Αρκάδι: όταν ο ζωγράφος αφηγείται την Ιστορία
Μια ιστορία για τη μνήμη, την εικόνα και τα όρια της καλλιτεχνικής μαρτυρίας.
9 Νοεμβρίου 1866. Κατά την Κρητική Επανάσταση, η Μονή Αρκαδίου γίνεται τόπος πολιορκίας και τραγικών γεγονότων. Η ανατίναξη συνδέεται στη συλλογική μνήμη με την αντίσταση και την αυτοθυσία.
Έναν χρόνο αργότερα, το 1867, ο Ιβάν Αϊβαζόφσκι ζωγραφίζει την «Ανατίναξη της μονής του Αρκαδίου». Δεν ήταν αυτόπτης μάρτυρας και δεν είχε βρεθεί στη Μονή. Το έργο του αποτελεί εικαστική ερμηνεία που βασίστηκε σε αφηγήσεις, όχι φωτογραφική καταγραφή του γεγονότος.
Διάβασε την εικόνα χωρίς λόγια
Παρατήρησε το φως, τα χρώματα, την κίνηση και τη θέση των μορφών στον πίνακα. Ποια λεπτομέρεια αιχμαλωτίζει πρώτη το βλέμμα σου; Τι συναίσθημα δημιουργεί και με ποια εικαστική επιλογή το πετυχαίνει ο ζωγράφος;
Γεγονός ή ερμηνεία;
Γράψε δύο μικρές προτάσεις. Η πρώτη να ξεκινά «Ιστορικά γνωρίζουμε ότι…» και να περιέχει ένα τεκμηριωμένο γεγονός. Η δεύτερη να ξεκινά «Ο ζωγράφος επιλέγει να δείξει…» και να περιγράφει μια ορατή εικαστική επιλογή. Πρόσεξε να μην παρουσιάσεις τη φαντασία ως βεβαιωμένη ιστορία.
Η διπλή λεζάντα
Δώσε στον πίνακα δύο δικούς σου τίτλους: έναν που να τον αντιμετωπίζει ως ιστορικό θέμα και έναν που να αναδεικνύει το συναίσθημά του.
Έπειτα, γράψε σε μία πρόταση τι αλλάζει στον τρόπο που αντιλαμβάνεσαι το έργο ανάλογα με τον τίτλο που διάλεξες.
Στοιχεία έργου: Ιβάν Αϊβαζόφσκι, Η ανατίναξη της μονής του Αρκαδίου, 1867, λάδι σε μουσαμά, 197 × 235 εκ. · Εθνική Πινακοθήκη — καρτέλα έργου.
Ένα τεκμήριο, τρεις προτάσεις
Διάλεξε ένα από τα δύο θέματα και γράψε τη μικρή «μουσειακή» λεζάντα σου. Δεν υπάρχει μία υποχρεωτική άποψη, αρκεί να ξεχωρίζεις όσα γνωρίζεις από όσα ερμηνεύεις.
1. Τεκμήριο: «Αυτό που γνωρίζω από την πηγή είναι…»
2. Ερμηνεία: «Αυτό που παρατηρώ ή καταλαβαίνω είναι…»
3. Ερώτημα: «Αυτό που ακόμη αναρωτιέμαι είναι…»
Αν ακολούθησες και τις δύο διαδρομές, πρόσθεσε μία τέταρτη πρόταση: «Το αρχιτεκτονικό σχέδιο και ο ιστορικός πίνακας μοιάζουν επειδή… αλλά διαφέρουν επειδή…».
Η τέχνη δεν αντικαθιστά την Ιστορία.
Μπορεί όμως να σου μάθει να τη ρωτάς.
Κράτησε την παρατήρησή σου, την τεκμηρίωσή σου και την προσωπική σου ματιά.