Γιατί δεν βλέπουμε όλοι τα ίδια;
Καλώς ήρθες!
Θυμήσου τη Σοφία και τη φίλη της στο καφέ στην Πλάκα. https://youtube.com/shorts/uzy2MtY1pD4?si=VbrN9FdzCBQpeAHO
Έκαναν ακριβώς την ίδια αναζήτηση:
«Θησέας και Μινώταυρος»
Κι όμως, δεν εμφανίστηκαν τα ίδια πράγματα.
Στη Σοφία εμφανίστηκαν περισσότερο:
⚔️ ο Θησέας
🐂 ο Μινώταυρος
🌀 ο λαβύρινθος
🏹 η μάχη
Στη φίλη της εμφανίστηκαν περισσότερο:
👩 η Αριάδνη
🧶 ο μίτος
❤️ η βοήθεια προς τον Θησέα
🏛️ διαφορετικές εκδοχές του μύθου
Και γεννήθηκε η ερώτηση:
Γιατί δύο άνθρωποι που ψάχνουν το ίδιο πράγμα μπορεί να μη βλέπουν ακριβώς τα ίδια;
Αυτό θα εξερευνήσεις σήμερα.
1. Ξεκίνα με ένα μικρό πείραμα
Φαντάσου δύο ανθρώπους.
Η Σοφία
Τις τελευταίες ημέρες έχει παρακολουθήσει βίντεο για:
αρχαίους ήρωες,
πολεμιστές,
μυθολογικά τέρατα,
αρχαιολογικούς χώρους.
Η φίλη της
Έχει παρακολουθήσει περισσότερο περιεχόμενο για:
γυναικείες μορφές της μυθολογίας,
αρχαίους μύθους,
έρωτα και εγκατάλειψη,
συμβολισμούς.
Τώρα και οι δύο γράφουν:
«Θησέας και Μινώταυρος»
Τι πιστεύεις;
Θα τους εμφανιστούν ακριβώς τα ίδια αποτελέσματα και με την ίδια σειρά;
Γράψε πρώτα τη δική σου υπόθεση.
2. Τι είναι ο αλγόριθμος;
Η λέξη αλγόριθμος μπορεί να ακούγεται δύσκολη.
Στην πραγματικότητα, ένας αλγόριθμος είναι μια σειρά από κανόνες και υπολογισμούς που χρησιμοποιεί ένα ψηφιακό σύστημα για να αποφασίσει τι θα εμφανίσει, πώς θα το ταξινομήσει ή τι θα προτείνει.
Σκέψου ότι μπροστά σε μια πλατφόρμα υπάρχουν χιλιάδες πιθανές πληροφορίες.
Δεν μπορούν να εμφανιστούν όλες μαζί.
Κάπως πρέπει να επιλεγούν και να μπουν σε σειρά.
Έτσι, το σύστημα μπορεί να λαμβάνει υπόψη διάφορα σήματα, όπως:
🔎 τι αναζητάς,
👀 τι παρακολουθείς,
⏱️ πού μένεις περισσότερο,
❤️ σε τι αντιδράς,
📱 τι έχεις επιλέξει στο παρελθόν,
🌍 ακόμη και στοιχεία του πλαισίου μέσα στο οποίο γίνεται η αναζήτηση.
Δεν σημαίνει ότι κάθε πλατφόρμα χρησιμοποιεί όλα αυτά με τον ίδιο τρόπο.
Σημαίνει όμως ότι:
Αυτό που εμφανίζεται μπροστά σου δεν είναι πάντα μια ουδέτερη και τυχαία σειρά πληροφοριών.
3. Τι σημαίνει προσωποποίηση;
Ξαναγυρίζουμε στη Σοφία.
Η πλατφόρμα έχει παρατηρήσει ότι συχνά επιλέγει περιεχόμενο για ήρωες και μυθολογικά τέρατα.
Ίσως λοιπόν θεωρήσει ότι ένα βίντεο με τίτλο:
«Η μάχη του Θησέα με τον Μινώταυρο»
είναι πιο πιθανό να την ενδιαφέρει.
Στη φίλη της, που βλέπει συχνότερα περιεχόμενο για γυναίκες της μυθολογίας, μπορεί να προταθεί:
«Αριάδνη: η γυναίκα πίσω από τον μίτο»
Αυτό ονομάζουμε προσωποποίηση.
Το ψηφιακό περιβάλλον προσπαθεί να προσαρμόσει μέρος όσων βλέπεις σε όσα θεωρεί ότι σε ενδιαφέρουν.
Αυτό μπορεί να είναι χρήσιμο.
Μπορεί να σε βοηθήσει να βρίσκεις γρηγορότερα περιεχόμενο που πιθανόν σου αρέσει.
Υπάρχει όμως και ένα ερώτημα:
Τι γίνεται με όσα δεν σου προτείνονται;
4. Ο μύθος έχει περισσότερους από έναν δρόμους
Πάρε τον μύθο του Θησέα και του Μινώταυρου.
Αν βλέπεις συνεχώς μόνο τη μάχη του Θησέα, μπορεί να αρχίσεις να πιστεύεις ότι αυτό είναι ολόκληρος ο μύθος.
Όμως υπάρχουν και άλλα στοιχεία:
🧶 ο μίτος της Αριάδνης,
👑 ο βασιλιάς Μίνωας,
🌊 το ταξίδι προς την Κρήτη,
⛵ η επιστροφή του Θησέα,
⚫ τα μαύρα πανιά,
👴 ο Αιγέας,
❤️ η σχέση Θησέα και Αριάδνης,
📜 διαφορετικές αρχαίες αφηγήσεις και μεταγενέστερες ερμηνείες.
Κάνε τώρα κάτι απλό.
Διάλεξε μία λέξη:
Θησέας — Αριάδνη — Μινώταυρος — λαβύρινθος — μίτος
Τώρα φαντάσου ότι μια πλατφόρμα σου δείχνει για μία εβδομάδα σχεδόν μόνο περιεχόμενο γύρω από αυτή τη λέξη.
Στο τέλος της εβδομάδας:
Θα γνωρίζεις καλύτερα τον μύθο ή απλώς ένα συγκεκριμένο κομμάτι του;
5. Ο αλγόριθμος δεν είναι μαντείο 🔮
Μερικές φορές μια πρόταση μοιάζει να «μας ξέρει».
Βλέπεις ένα βίντεο και σκέφτεσαι:
«Πώς ήξερε ότι θα μου αρέσει;»
Δεν το ήξερε.
Έκανε μια πρόβλεψη.
Οι αλγόριθμοι χρησιμοποιούν δεδομένα και μοτίβα για να εκτιμήσουν τι είναι πιθανότερο να σε ενδιαφέρει.
Αλλά η πρόβλεψη δεν είναι βεβαιότητα.
Αν χθες παρακολούθησες τρία βίντεο για τον Μινώταυρο, αυτό δεν σημαίνει ότι θέλεις να βλέπεις μόνο Μινώταυρο για πάντα.
Ούτε σημαίνει ότι το σύστημα γνωρίζει ποιος είσαι.
Έχει απλώς ορισμένα δεδομένα από τη συμπεριφορά σου και προσπαθεί να προβλέψει την επόμενη επιλογή σου.
Γι' αυτό:
Ο αλγόριθμος δεν είναι μαντείο. Υπολογίζει πιθανότητες.
6. Παίξε με τον αλγόριθμο
Φαντάσου ότι έχεις μπροστά σου τέσσερα βίντεο:
Α
⚔️ Θησέας εναντίον Μινώταυρου: η μεγάλη μάχη
Β
🧶 Ο μίτος της Αριάδνης: πώς βγήκε ο Θησέας από τον λαβύρινθο
Γ
🏛️ Τι μας λένε οι αρχαίες πηγές για τον μύθο του Μινώταυρου;
Δ
😱 Ο ΣΚΟΤΕΙΝΟΣ ΜΥΘΟΣ του Μινώταυρου που δεν γνώριζες!
Τώρα απάντησε:
Ποιο θα διάλεγες πρώτο;
Και τώρα σκέψου:
Αν επέλεγες το ίδιο είδος βίντεο δέκα φορές, τι θα μπορούσε να συμπεράνει μια πλατφόρμα για τα ενδιαφέροντά σου;
Ίσως ότι σου αρέσουν:
⚔️ οι μάχες,
🧶 οι ιστορίες χαρακτήρων,
🏛️ οι ιστορικές πηγές,
😱 οι δραματικοί τίτλοι.
Και τότε μπορεί να αρχίσει να σου προτείνει περισσότερο παρόμοιο περιεχόμενο.
Έτσι οι προηγούμενες επιλογές σου μπορούν να επηρεάζουν μέρος όσων θα δεις στη συνέχεια.
7. Μπες επίτηδες σε έναν άλλο δρόμο
Τώρα κάνε το αντίθετο.
Αν συνήθως βλέπεις βίντεο για τον Θησέα, αναζήτησε:
«Αριάδνη και μίτος»
Μετά:
«Μινώταυρος διαφορετικές ερμηνείες»
Και μετά:
«αρχαίες πηγές για Θησέα και Μινώταυρο»
Τι έκανες;
Δεν περίμενες απλώς να σου προτείνει κάτι η πλατφόρμα.
Άλλαξες ενεργά τον δρόμο της αναζήτησής σου.
Αυτό είναι σημαντικό κομμάτι του ψηφιακού γραμματισμού.
Δεν χρειάζεται να καταργήσεις τις προτάσεις.
Χρειάζεται να θυμάσαι ότι μπορείς και εσύ να ανοίξεις νέους δρόμους.
8. Τι ρόλο παίζουν τα emoji; 🧶🐂⚔️
Δες αυτούς τους τρεις τίτλους:
Ο μύθος του Θησέα και του Μινώταυρου
⚔️ Ο μύθος του Θησέα και του Μινώταυρου
🧶 Ο μύθος του Θησέα και του Μινώταυρου
Οι λέξεις είναι ίδιες.
Όμως δημιουργούν ακριβώς την ίδια προσδοκία;
Το ⚔️ σε κατευθύνει περισσότερο προς τη σύγκρουση.
Το 🧶 σε κάνει να σκεφτείς την Αριάδνη και τον μίτο.
Το emoji λοιπόν μπορεί να λειτουργήσει σαν μικρό πλαίσιο ερμηνείας.
Δοκίμασέ το
Βάλε μπροστά από τον ίδιο τίτλο:
🐂
❤️
🏛️
😱
🧶
και παρατήρησε:
Τι περιμένεις κάθε φορά ότι θα ακολουθήσει;
9. Γίνε τώρα εσύ ο δημιουργός
Θέλεις να δημιουργήσεις ένα σύντομο βίντεο για τον ίδιο μύθο.
Έχεις όμως πολλές επιλογές.
Μπορείς να τον παρουσιάσεις:
1. Μέσα από τον Θησέα
«Πώς νίκησε ο Θησέας τον Μινώταυρο;»
2. Μέσα από την Αριάδνη
«Χωρίς τον μίτο της Αριάδνης θα έβγαινε ποτέ ο Θησέας από τον λαβύρινθο;»
3. Μέσα από το τέρας
«Ποιος ήταν πραγματικά ο Μινώταυρος;»
4. Μέσα από την πολιτιστική έρευνα
«Πώς άλλαξε ο μύθος του Μινώταυρου μέσα στους αιώνες;»
Ποια οπτική θα επέλεγες;
Και κάτι ακόμη πιο σημαντικό:
Θα έλεγες στον θεατή ότι παρουσιάζεις μία συγκεκριμένη οπτική και όχι ολόκληρο τον μύθο;
Αυτό είναι σημαντικό στην πολιτιστική επικοινωνία.
Κάθε αφήγηση κάνει επιλογές.
Η υπεύθυνη αφήγηση δεν κρύβει ότι κάνει επιλογές.
10. Φτιάξε δύο διαφορετικές διαδρομές
Πάρε τώρα το ίδιο θέμα:
«Ο μύθος του Θησέα και του Μινώταυρου»
Φτιάξε δύο μικρές διαδρομές περιεχομένου.
Διαδρομή Α — Ο ήρωας
Βίντεο 1: __________________________
Βίντεο 2: __________________________
Βίντεο 3: __________________________
Διαδρομή Β — Η Αριάδνη
Βίντεο 1: __________________________
Βίντεο 2: __________________________
Βίντεο 3: __________________________
Τώρα σύγκρινε τις δύο.
Μιλούν για τον ίδιο μύθο.
Κι όμως μπορεί να δημιουργούν δύο διαφορετικές εικόνες του.
Αυτό συμβαίνει και στο ψηφιακό περιβάλλον:
Δεν έχει σημασία μόνο τι πληροφορία υπάρχει. Έχει σημασία και ποια πληροφορία φτάνει τελικά μπροστά σου.
Η πρόκληση της Σοφίας
Για μία ημέρα παρατήρησε τις προτάσεις που εμφανίζονται σε μία πλατφόρμα που χρησιμοποιείς.
Διάλεξε τρεις.
Και για καθεμία ρώτησε:
🤔 Γιατί ίσως μου προτείνεται αυτό;
Μήπως σχετίζεται με:
🔎 κάτι που αναζήτησα;
👀 κάτι που είδα πρόσφατα;
❤️ κάτι στο οποίο αντέδρασα;
⏱️ κάτι στο οποίο έμεινα αρκετή ώρα;
📱 κάτι που βλέπω συχνά;
Μετά κάνε κάτι διαφορετικό.
Αναζήτησε επίτηδες ένα θέμα που συνήθως δεν σου προτείνεται.
Και παρατήρησε τι αλλάζει.
Τι ανακάλυψες σήμερα;
Οι ψηφιακές πλατφόρμες έχουν μπροστά τους τεράστιο όγκο περιεχομένου.
Για να αποφασίσουν τι θα σου εμφανίσουν, χρησιμοποιούν αλγορίθμους που ταξινομούν και προτείνουν πληροφορίες.
Μερικές φορές οι προτάσεις μπορούν να επηρεάζονται και από προηγούμενες επιλογές και ενδιαφέροντά σου.
Αυτό ονομάζεται προσωποποίηση.
Η προσωποποίηση μπορεί να είναι χρήσιμη.
Μπορεί όμως να σημαίνει ότι δύο άνθρωποι δεν βλέπουν πάντα την ίδια διαδρομή μέσα στην πληροφορία.
Και εδώ επιστρέφουμε στην Αριάδνη.
Ο μίτος τη βοήθησε να δείξει έναν δρόμο μέσα στον λαβύρινθο.
Στον ψηφιακό κόσμο όμως χρειάζεται να θυμάσαι κάτι:
Το νήμα που σου προτείνεται δεν είναι ολόκληρος ο λαβύρινθος.
Άνοιξε κι άλλους δρόμους.
Άλλαξε λέξεις αναζήτησης.
Δες διαφορετικές οπτικές.
Αναζήτησε πηγές.
Και μην αφήνεις μόνο την πλατφόρμα να αποφασίζει ποιο κομμάτι της ιστορίας θα γνωρίσεις.