μΗ συμμετοχή αποτελεί βασικό στοιχείο κάθε ομάδας, είτε πρόκειται για εκπαιδευτικό, επαγγελματικό, εθελοντικό ή κοινωνικό πλαίσιο. Ωστόσο, συχνά ερμηνεύουμε τη συμπεριφορά των ανθρώπων μέσα από προσωπικές υποθέσεις. Μια ομάδα που μιλά λίγο μπορεί να θεωρηθεί αδιάφορη ή φοβισμένη, ενώ μια ομάδα με έντονες συζητήσεις μπορεί να χαρακτηριστεί αυτόματα ως συνεργατική. Στην πραγματικότητα, όμως, η ανθρώπινη συμπεριφορά είναι πολυπαραγοντική και απαιτεί προσεκτική παρατήρηση πριν εξαχθούν συμπεράσματα (Edmondson, 1999).
Η σιωπή δεν έχει μία μόνο ερμηνεία. Μπορεί να εκφράζει σεβασμό προς τον συντονιστή ή τον επικεφαλής, συγκέντρωση, εσωστρέφεια, ανάγκη για περισσότερο χρόνο σκέψης ή ακόμη και φόβο μήπως κάποιος εκτεθεί ή κάνει λάθος. Αντίστοιχα, η έντονη συμμετοχή δεν αποτελεί πάντοτε ένδειξη ουσιαστικής συνεργασίας. Η ποιότητα της συμμετοχής εξαρτάται κυρίως από το αν τα μέλη αισθάνονται ασφαλή να εκφράσουν ιδέες, απορίες και διαφορετικές απόψεις χωρίς τον φόβο της γελοιοποίησης ή της απαξίωσης (Edmondson, 2019).
Η σύγχρονη βιβλιογραφία περιγράφει αυτή την κατάσταση ως ψυχολογική ασφάλεια (psychological safety). Πρόκειται για ένα περιβάλλον στο οποίο οι άνθρωποι αισθάνονται ότι μπορούν να συμβάλουν ενεργά, να διατυπώσουν ερωτήσεις, να εκφράσουν διαφωνίες και να αναγνωρίσουν λάθη χωρίς να απειλείται η θέση τους μέσα στην ομάδα (Edmondson, 1999). Η ψυχολογική ασφάλεια δεν σημαίνει απουσία κανόνων ή χαμηλές απαιτήσεις· αντίθετα, μπορεί να συνυπάρχει με υψηλές προσδοκίες, σαφή όρια και υπευθυνότητα.
Πέντε πρακτικοί τρόποι για μεγαλύτερη συμμετοχή
1. Δημιουργούμε κλίμα εμπιστοσύνης.
Οι άνθρωποι συμμετέχουν περισσότερο όταν γνωρίζουν ότι η γνώμη τους θα αντιμετωπιστεί με σεβασμό.
2. Δίνουμε χρόνο για σκέψη.
Δεν επεξεργάζονται όλοι τις πληροφορίες με τον ίδιο ρυθμό. Ο απαραίτητος χρόνος ενισχύει τη συμμετοχή περισσότερων μελών.
3. Αναγνωρίζουμε την προσπάθεια.
Η ενθάρρυνση της συμμετοχής, ακόμη και όταν η απάντηση δεν είναι πλήρης ή σωστή, μειώνει τον φόβο της αποτυχίας.
4. Προσκαλούμε όλες τις φωνές.
Η ενεργή πρόσκληση προς τα πιο ήσυχα μέλη της ομάδας δημιουργεί συνθήκες ισότιμης συμμετοχής και καλύτερης συνεργασίας.
5. Αντιμετωπίζουμε το λάθος ως ευκαιρία μάθησης.
Όταν το λάθος δεν συνδέεται με ταπείνωση αλλά με ανατροφοδότηση και εξέλιξη, η ομάδα γίνεται περισσότερο δημιουργική και καινοτόμος (Edmondson, 2019).
Η πραγματική συμμετοχή δεν προκύπτει ούτε από τον φόβο ούτε από την υπερβολική χαλαρότητα. Δημιουργείται όταν συνυπάρχουν σαφείς κανόνες, αμοιβαίος σεβασμός και ένα περιβάλλον στο οποίο κάθε μέλος αισθάνεται ότι η παρουσία και η φωνή του έχουν αξία. Ίσως, λοιπόν, πριν ερμηνεύσουμε τη σιωπή των άλλων, αξίζει να αναρωτηθούμε αν τους έχουμε δώσει πραγματικά τον χώρο να μιλήσουν.
Βιβλιογραφία (APA 7)
Edmondson, A. C. (1999). Psychological safety and learning behavior in work teams. Administrative Science Quarterly, 44(2), 350–383.
Edmondson, A. C. (2019). The fearless organization: Creating psychological safety in the workplace for learning, innovation, and growth. Wiley.
Schein, E. H., & Schein, P. (2021). Humble inquiry: The gentle art of asking instead of telling (2nd ed.). Berrett-Koehler Publishers. συμμετοχή αποτελεί βασικό στοιχείο κάθε ομάδας, είτε πρόκειται για εκπαιδευτικό, επαγγελματικό, εθελοντικό ή κοινωνικό πλαίσιο. Ωστόσο, συχνά ερμηνεύουμε τη συμπεριφορά των ανθρώπων μέσα από προσωπικές υποθέσεις. Μια ομάδα που μιλά λίγο μπορεί να θεωρηθεί αδιάφορη ή φοβισμένη, ενώ μια ομάδα με έντονες συζητήσεις μπορεί να χαρακτηριστεί αυτόματα ως συνεργατική. Στην πραγματικότητα, όμως, η ανθρώπινη συμπεριφορά είναι πολυπαραγοντική και απαιτεί προσεκτική παρατήρηση πριν εξαχθούν συμπεράσματα (Edmondson, 1999).
Η σιωπή δεν έχει μία μόνο ερμηνεία. Μπορεί να εκφράζει σεβασμό προς τον συντονιστή ή τον επικεφαλής, συγκέντρωση, εσωστρέφεια, ανάγκη για περισσότερο χρόνο σκέψης ή ακόμη και φόβο μήπως κάποιος εκτεθεί ή κάνει λάθος. Αντίστοιχα, η έντονη συμμετοχή δεν αποτελεί πάντοτε ένδειξη ουσιαστικής συνεργασίας. Η ποιότητα της συμμετοχής εξαρτάται κυρίως από το αν τα μέλη αισθάνονται ασφαλή να εκφράσουν ιδέες, απορίες και διαφορετικές απόψεις χωρίς τον φόβο της γελοιοποίησης ή της απαξίωσης (Edmondson, 2019).
Η σύγχρονη βιβλιογραφία περιγράφει αυτή την κατάσταση ως ψυχολογική ασφάλεια (psychological safety). Πρόκειται για ένα περιβάλλον στο οποίο οι άνθρωποι αισθάνονται ότι μπορούν να συμβάλουν ενεργά, να διατυπώσουν ερωτήσεις, να εκφράσουν διαφωνίες και να αναγνωρίσουν λάθη χωρίς να απειλείται η θέση τους μέσα στην ομάδα (Edmondson, 1999). Η ψυχολογική ασφάλεια δεν σημαίνει απουσία κανόνων ή χαμηλές απαιτήσεις· αντίθετα, μπορεί να συνυπάρχει με υψηλές προσδοκίες, σαφή όρια και υπευθυνότητα.
Πέντε πρακτικοί τρόποι για μεγαλύτερη συμμετοχή
1. Δημιουργούμε κλίμα εμπιστοσύνης.
Οι άνθρωποι συμμετέχουν περισσότερο όταν γνωρίζουν ότι η γνώμη τους θα αντιμετωπιστεί με σεβασμό.
2. Δίνουμε χρόνο για σκέψη.
Δεν επεξεργάζονται όλοι τις πληροφορίες με τον ίδιο ρυθμό. Ο απαραίτητος χρόνος ενισχύει τη συμμετοχή περισσότερων μελών.
3. Αναγνωρίζουμε την προσπάθεια.
Η ενθάρρυνση της συμμετοχής, ακόμη και όταν η απάντηση δεν είναι πλήρης ή σωστή, μειώνει τον φόβο της αποτυχίας.
4. Προσκαλούμε όλες τις φωνές.
Η ενεργή πρόσκληση προς τα πιο ήσυχα μέλη της ομάδας δημιουργεί συνθήκες ισότιμης συμμετοχής και καλύτερης συνεργασίας.
5. Αντιμετωπίζουμε το λάθος ως ευκαιρία μάθησης.
Όταν το λάθος δεν συνδέεται με ταπείνωση αλλά με ανατροφοδότηση και εξέλιξη, η ομάδα γίνεται περισσότερο δημιουργική και καινοτόμος (Edmondson, 2019).
Η πραγματική συμμετοχή δεν προκύπτει ούτε από τον φόβο ούτε από την υπερβολική χαλαρότητα. Δημιουργείται όταν συνυπάρχουν σαφείς κανόνες, αμοιβαίος σεβασμός και ένα περιβάλλον στο οποίο κάθε μέλος αισθάνεται ότι η παρουσία και η φωνή του έχουν αξία. Ίσως, λοιπόν, πριν ερμηνεύσουμε τη σιωπή των άλλων, αξίζει να αναρωτηθούμε αν τους έχουμε δώσει πραγματικά τον χώρο να μιλήσουν.
Βιβλιογραφία
Edmondson, A. C. (1999). Psychological safety and learning behavior in work teams. Administrative Science Quarterly, 44(2), 350–383.
Edmondson, A. C. (2019). The fearless organization: Creating psychological safety in the workplace for learning, innovation, and growth. Wiley.
Schein, E. H., & Schein, P. (2021). Humble inquiry: The gentle art of asking instead of telling (2nd ed.). Berrett-Koehler Publishers.