Καλημέρα…
Καλώς ήρθες στη σημερινή ανακαλυπτική διαδρομή.
Σήμερα ταξιδεύουμε στη Νέα Μονή Χίου, ένα από τα ελληνικά μνημεία που έχουν ενταχθεί στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.
Δεν θα τη γνωρίσεις μόνο ως πληροφορία.
Θα τη γνωρίσεις σαν μικρός/ή εξερευνητής/ερευνήτρια και σαν μικρός/ή δημιουργός.
Θα διαβάσεις, θα παρατηρήσεις, θα εντοπίσεις στοιχεία, θα εξερευνήσεις τον χάρτη, θα κοιτάξεις τα ψηφιδωτά σαν έργα τέχνης και στο τέλος θα σχεδιάσεις τη δική σου πολιτιστική και καλλιτεχνική διαδρομή.
Πριν ξεκινήσεις
Άνοιξε τον σύνδεσμο:
https://storymaps.arcgis.com/stories/a10838af2a024c2aa7be58c2e9737de9?utm_source=chatgpt.com
Βρες τη Νέα Μονή Χίου.
Εκεί θα δεις:
- τις πληροφορίες για το μνημείο,
- τις εικόνες από τα ψηφιδωτά,
- και τον χάρτη που σου επιτρέπει να εξερευνήσεις την περιοχή.
Κράτησε δίπλα σου ένα τετράδιο ή ένα αρχείο σημειώσεων.
Η σημερινή διαδρομή έχει αποστολές παρατήρησης, σκέψης, έρευνας και δημιουργίας.
1η στάση: Ανακάλυψε την ιστορία
Διάβασε τις πληροφορίες για τη Νέα Μονή Χίου μέσα στον σύνδεσμο και προσπάθησε να εντοπίσεις τις απαντήσεις.
- Σε ποιον αιώνα οικοδομήθηκε η Νέα Μονή Χίου;
- Ποια αυτοκρατορικά πρόσωπα συνδέονται με τη χορηγία της;
- Ποια σχέση είχαν η Ζωή και η Θεοδώρα με τον αυτοκράτορα Κωνσταντίνο Η΄;
- Ποιος ήταν ο Κωνσταντίνος Θ΄ ο Μονομάχος και πώς συνδέθηκε με τη Μονή;
- Ποια θαυματουργή εικόνα αναφέρεται στην παράδοση;
- Ποιοι τη βρήκαν;
- Ποια προφητεία συνδέεται με την ίδρυση του Καθολικού;
- Τι έκανε ο Μονομάχος όταν η προφητεία επαληθεύτηκε;
Δημιουργική αποστολή
Δώσε έναν τίτλο στην ιστορία ίδρυσης της Μονής.
Παραδείγματα:
«Μια εικόνα, μια προφητεία, ένα μνημείο»
«Από την εξορία στον θρόνο»
«Η υπόσχεση που έγινε μοναστήρι»
2η στάση: Ανακάλυψε το μοναστηριακό συγκρότημα
Ξαναδιάβασε το σημείο που περιγράφει τη διάταξη της Μονής.
Προσπάθησε να εντοπίσεις:
- Τι περιβάλλει το μοναστηριακό συγκρότημα;
- Σε ποιο σημείο βρισκόταν ο πύργος;
- Ποιο κτήριο υψωνόταν στο μέσον;
- Ποια άλλα κτήρια ή χώροι αναφέρονται γύρω από το Καθολικό;
- Ποια μέρη του αρχικού συγκροτήματος σώζονται μέχρι σήμερα;
- Ποιος ναός βρίσκεται έξω από τον περίβολο;
Μικρή αναζήτηση λέξεων
Στο κείμενο θα συναντήσεις τη λέξη Τράπεζα.
Μην τη θεωρήσεις αμέσως γνωστή.
Σκέψου πρώτα:
- Τι μπορεί να σημαίνει η λέξη Τράπεζα μέσα σε ένα μοναστήρι;
- Είναι το ίδιο με την Αγία Τράπεζα που υπάρχει μέσα σε έναν ναό;
- Ποια διαφορά μπορεί να έχουν οι δύο έννοιες;
Κάνε μια μικρή αναζήτηση και προσπάθησε να εξηγήσεις με δικά σου λόγια:
Τράπεζα Μονής: …
Αγία Τράπεζα: …
Αποστολή οργάνωσης
Φτιάξε έναν μικρό νοητικό χάρτη με κέντρο τη φράση:
Νέα Μονή Χίου
Γύρω της γράψε τα στοιχεία που αναφέρονται στο κείμενο:
Καθολικό — περίβολος — πύργος — Τράπεζα — κινστέρνα — κελιά — Άγιος Λουκάς
3η στάση: Παρατήρησε την εικόνα «Η Βάπτιση»
Στον σύνδεσμο θα δεις την εικόνα με τίτλο «Η Βάπτιση».
Κοίταξέ την αργά, σαν να προσπαθείς να διαβάσεις μια ιστορία χωρίς λόγια.
- Ποια μορφή βρίσκεται στο κέντρο της παράστασης;
- Πού στέκεται η κεντρική μορφή;
- Ποια μορφή βρίσκεται δίπλα της και τι φαίνεται να κάνει;
- Ποιες μορφές παρατηρείς στη δεξιά πλευρά;
- Τι παρατηρείς στην αριστερή πλευρά της εικόνας;
- Υπάρχει φυσικό τοπίο; Πώς αποδίδεται;
- Ποιο χρώμα κυριαρχεί στο φόντο;
- Τι σε βοηθά να καταλάβεις ότι πρόκειται για ψηφιδωτό;
- Πού φαίνεται περισσότερο το φως;
- Ποια λέξη θα διάλεγες για να περιγράψεις την ατμόσφαιρα της εικόνας;
Καλλιτεχνική αποστολή
Φαντάσου ότι η σκηνή της Βάπτισης γίνεται:
- ένας πίνακας ζωγραφικής,
- μια σκηνή κινηματογράφου,
- ένα θεατρικό στιγμιότυπο,
- ή ένα μουσικό θέμα.
Διάλεξε μία τέχνη και απάντησε:
Πώς θα απέδιδες τη σκηνή;
Μπορείς να σκεφτείς:
- χρώματα,
- φως,
- ήχους,
- κίνηση,
- μουσική,
- ατμόσφαιρα,
- κάμερα,
- σκηνικό.
Παράδειγμα:
Αν ήταν κινηματογραφική σκηνή, η κάμερα θα πλησίαζε αργά στο νερό και το φως θα έπεφτε πάνω στο χρυσό φόντο.
4η στάση: Παρατήρησε την εικόνα «Η Εις Άδου Κάθοδος»
Τώρα πήγαινε στην εικόνα με τίτλο «Η Εις Άδου Κάθοδος».
Παρατήρησε τη σύνθεση σαν να είναι σκηνή θεάτρου ή κινηματογράφου.
- Ποια μορφή βρίσκεται στο κέντρο;
- Τι κρατά η κεντρική μορφή;
- Πώς είναι η στάση του σώματός της; Δείχνει κίνηση ή ακινησία;
- Ποιες μορφές βρίσκονται δεξιά;
- Ποιες μορφές βρίσκονται αριστερά;
- Παρατηρείς μορφές που μοιάζουν να βγαίνουν από έναν κλειστό ή σκοτεινό χώρο;
- Πώς αποδίδεται το έδαφος κάτω από την κεντρική μορφή;
- Ποιο χρώμα κυριαρχεί στο φόντο;
- Ποια σημεία δίνουν αίσθηση δύναμης;
- Ποια σημεία δίνουν αίσθηση μετάβασης από το σκοτάδι στο φως;
Δημιουργική αποστολή
Αν η εικόνα ήταν σκηνή από αφήγηση, ποια φράση θα έβαζες από κάτω;
Παράδειγμα:
«Το φως κατεβαίνει εκεί όπου υπάρχει σκοτάδι.»
Καλλιτεχνική αποστολή
Διάλεξε έναν τρόπο να μεταφέρεις την εικόνα σε άλλη τέχνη:
- Ζωγραφική: Ποια χρώματα θα τόνιζες περισσότερο;
- Κινηματογράφος: Από ποιο σημείο θα ξεκινούσε η κάμερα;
- Θέατρο: Πώς θα στήνονταν οι μορφές στη σκηνή;
- Μουσική: Θα διάλεγες ήρεμη, σκοτεινή, θριαμβευτική ή μυσταγωγική μουσική;
- Χορός: Ποια κίνηση θα έδειχνε τη μετάβαση από το σκοτάδι στο φως;
Γράψε 4–5 γραμμές με τη δική σου ιδέα.
5η στάση: Σύνδεσε τις εικόνες με το κείμενο
Τώρα γύρισε ξανά στις πληροφορίες του συνδέσμου.
Το κείμενο αναφέρει ότι το Καθολικό διασώζει ψηφιδωτό διάκοσμο εξαιρετικής τέχνης.
Με βάση τις δύο εικόνες, σκέψου:
- Ποια στοιχεία δείχνουν ότι τα ψηφιδωτά είναι έργα μεγάλης τέχνης;
- Πώς χρησιμοποιείται το χρυσό φόντο;
- Πώς οργανώνονται οι μορφές μέσα στην εικόνα;
- Υπάρχει ισορροπία ανάμεσα στα πρόσωπα, στο τοπίο και στο φως;
- Οι εικόνες λειτουργούν μόνο ως διακόσμηση ή αφηγούνται κάτι;
- Πώς καταλαβαίνεις ότι η τέχνη εδώ έχει και πνευματικό νόημα;
Μικρή σύνθεση
Συμπλήρωσε τη φράση:
Τα ψηφιδωτά της Νέας Μονής Χίου δεν δείχνουν μόνο μορφές· δείχνουν…
6η στάση: Από το ψηφιδωτό στις άλλες τέχνες
Τα ψηφιδωτά της Νέας Μονής είναι εικόνες φτιαγμένες από μικρές ψηφίδες.
Όμως μπορούν να σε βοηθήσουν να σκεφτείς και άλλες μορφές τέχνης.
Σκέψου:
- Τι κοινό έχει ένα ψηφιδωτό με έναν πίνακα ζωγραφικής;
- Τι κοινό έχει μια ψηφιδωτή σκηνή με μια κινηματογραφική σκηνή;
- Πώς μοιάζει η σύνθεση των μορφών με σκηνοθεσία;
- Πώς θα μπορούσε το χρυσό φόντο να γίνει φωτισμός σε μια θεατρική παράσταση;
- Ποια μουσική θα ταίριαζε περισσότερο στη Βάπτιση;
- Ποια μουσική θα ταίριαζε περισσότερο στην Εις Άδου Κάθοδο;
Καλλιτεχνική δημιουργία
Διάλεξε μία από τις δύο εικόνες και δημιούργησε κάτι δικό σου:
- ένα μικρό ποίημα,
- μια λεζάντα,
- ένα σκίτσο,
- μια κινηματογραφική περιγραφή,
- ένα μικρό θεατρικό στιγμιότυπο,
- ή μια μουσική πρόταση.
Τίτλος δημιουργίας:
«Όταν το ψηφιδωτό ζωντανεύει»
7η στάση: Εξερεύνησε τον χάρτη της Νέας Μονής
Τώρα χρησιμοποίησε τον χάρτη που υπάρχει στον σύνδεσμο. Αξιοποίησε τα κουμπιά που θα βρεις για να μεγαλώσεις την εικόνα ή να βρεις τα μνημεία της βυζαντινής περιόδου κ.τ.λ.
Βρες τη Νέα Μονή Χίου και παρατήρησε την περιοχή γύρω της.
- Σε ποιο νησί βρίσκεται η Νέα Μονή;
- Βρίσκεται κοντά στη θάλασσα ή πιο εσωτερικά;
- Τι τοπίο βλέπεις γύρω από τη Μονή;
- Υπάρχουν δρόμοι που οδηγούν σε αυτή;
- Φαίνονται κοντά οικισμοί ή άλλα σημεία ενδιαφέροντος;
- Η θέση της μοιάζει απομονωμένη ή εύκολα προσβάσιμη;
- Πώς μπορεί να βοηθούσε το τοπίο τη μοναστική ζωή;
- Τι καταλαβαίνεις για τη Μονή όταν τη βλέπεις μέσα στον χώρο της και όχι μόνο ως εικόνα;
Αποστολή χάρτη
Φαντάσου ότι φτάνεις στη Νέα Μονή ως επισκέπτης/επισκέπτρια.
Γράψε 4 στάσεις της δικής σου μικρής διαδρομής:
- Από πού ξεκινώ;
- Τι βλέπω γύρω μου;
- Πού στέκομαι πρώτα μέσα ή γύρω από το μνημείο;
- Ποια εικόνα ή λεπτομέρεια θέλω να θυμάμαι φεύγοντας;
8η στάση: Οι τρεις μονές στον χάρτη
Στο κείμενο αναφέρεται ότι η Νέα Μονή Χίου, η Μονή Δαφνίου και η Μονή Οσίου Λουκά συνδέονται μεταξύ τους ως σημαντικά βυζαντινά μνημεία του 11ου αιώνα.
Τώρα άνοιξε ξανά τον χάρτη του συνδέσμου και προσπάθησε να εντοπίσεις πού βρίσκονται ακριβώς και οι τρεις μονές.
Αποστολή εντοπισμού
Βρες στον χάρτη:
- τη Νέα Μονή Χίου,
- τη Μονή Δαφνίου,
- τη Μονή Οσίου Λουκά.
Έπειτα παρατήρησε:
- Σε ποιο μέρος της Ελλάδας βρίσκεται η καθεμία;
- Ποια από τις τρεις βρίσκεται σε νησί;
- Ποια βρίσκεται κοντά στην Αθήνα;
- Ποια βρίσκεται στη Στερεά Ελλάδα;
- Είναι κοντά μεταξύ τους ή βρίσκονται σε διαφορετικά σημεία του ελληνικού χώρου;
- Τι σου δείχνει αυτό για την εξάπλωση της βυζαντινής τέχνης;
- Πώς μπορεί ένα καλλιτεχνικό πρότυπο να ταξιδεύει από τόπο σε τόπο;
- Γιατί πιστεύεις ότι η UNESCO τα αντιμετωπίζει ως μνημεία με κοινή αξία;
Καλλιτεχνική αποστολή
Φαντάσου ότι οι τρεις μονές είναι τρεις σταθμοί μιας βυζαντινής καλλιτεχνικής διαδρομής.
Δώσε έναν τίτλο σε αυτή τη διαδρομή.
Παραδείγματα:
«Από τη Χίο στη Στερεά Ελλάδα: ένα ταξίδι στο βυζαντινό φως»
«Τρεις μονές, μία τέχνη»
«Ο χάρτης των ψηφιδωτών»
Στη συνέχεια γράψε 3–4 γραμμές:
Αν ταξίδευα και στις τρεις μονές, θα ήθελα να παρατηρήσω…
Μπορείς να σκεφτείς:
- την αρχιτεκτονική,
- τα ψηφιδωτά,
- το φως,
- τη θέση κάθε μονής στο τοπίο,
- τη σχέση τους με τη βυζαντινή τέχνη,
- ή το πώς θα μπορούσαν να γίνουν σκηνές σε μια ταινία, σε ένα ντοκιμαντέρ ή σε ένα εικαστικό έργο.
9η στάση: Δες το βίντεο
Τώρα δες το βίντεο για τη Νέα Μονή Χίου.
Καθώς το παρακολουθείς, προσπάθησε να εντοπίσεις:
- κάτι που διάβασες στις πληροφορίες,
- κάτι που παρατήρησες στις εικόνες,
- κάτι που είδες στον χάρτη,
- και κάτι νέο που κατάλαβες μέσα από το βίντεο.
Το βίντεο είναι η τελευταία στάση της σημερινής διαδρομής.
Ενώνει την πληροφορία, την εικόνα, τον τόπο και τη δική σου παρατήρηση.
Τελική αποστολή: Σχεδίασε τη δική σου διαδρομή UNESCO
Η Νέα Μονή Χίου ήταν η πρώτη μας στάση.
Τώρα άνοιξε ξανά τον σύνδεσμο με τα ελληνικά μνημεία της UNESCO:
https://storymaps.arcgis.com/stories/a10838af2a024c2aa7be58c2e9737de9?utm_source=chatgpt.com
Διάλεξε ένα άλλο ελληνικό μνημείο από τον χάρτη.
Σχεδίασε τη δική σου μικρή πολιτιστική και καλλιτεχνική διαδρομή απαντώντας:
- Ποιο μνημείο διάλεξες;
- Πού βρίσκεται στην Ελλάδα;
- Τι παρατήρησες στον χάρτη γύρω από αυτό;
- Ποια εικόνα ή πληροφορία σου έκανε μεγαλύτερη εντύπωση;
-
Με ποια άλλη τέχνη θα μπορούσες να το συνδέσεις;
Ζωγραφική, κινηματογράφο, μουσική, θέατρο, λογοτεχνία ή κάτι άλλο; - Ποια ερώτηση θα έκανες σε κάποιον που θα ήθελε να το ανακαλύψει;
- Γιατί θα ήθελες να είναι αυτό το επόμενο μνημείο της σειράς;
Κλείσιμο
Κάθε μνημείο είναι μια πόρτα.
Άλλοτε σε οδηγεί στην ιστορία.
Άλλοτε στην τέχνη.
Άλλοτε στο τοπίο.
Άλλοτε στη ζωγραφική, στον κινηματογράφο, στη μουσική, στο θέατρο ή στη λογοτεχνία.
Σήμερα άνοιξες την πόρτα της Νέας Μονής Χίου.
Η επόμενη διαδρομή μπορεί να ξεκινήσει από εσένα.