Για παιδιά, εφήβους και ενήλικες
Μια δραστηριότητα όπου δεν σου δίνεται έτοιμο παιχνίδι∙ σου δίνεται το έναυσμα για να το δημιουργήσεις.
Καλημέρα. τι θα έλεγες σήμερα να παίξουμε αλλιώς;
Όχι με ένα παιχνίδι που το έχει φτιάξει κάποιος άλλος για σένα. Όχι με κανόνες που πρέπει απλώς να ακολουθήσεις. Όχι με μια έτοιμη απάντηση που περιμένει να τη βρεις.
Σε αυτή τη δραστηριότητα, το παιχνίδι το φτιάχνεις εσύ.
Παίρνεις μια λέξη, ένα αντικείμενο, μια εικόνα, μια μνήμη, έναν ήχο, μια παλιά συνήθεια, ένα σύμβολο ή μια ιστορία και το μεταμορφώνεις σε κίνηση. Το σώμα σου γίνεται τρόπος σκέψης. Το περπάτημά σου γίνεται αφήγηση. Τα χέρια σου γίνονται σημάδια. Ο χώρος γύρω σου γίνεται μικρή σκηνή, μικρό μουσείο, μικρό πεδίο ανακάλυψης.
Δεν χρειάζεται να ξέρεις χορό. Δεν χρειάζεται να είσαι ηθοποιός. Δεν χρειάζεται να κάνεις κάτι «σωστό». Χρειάζεται μόνο να δοκιμάσεις.
Γιατί ο πολιτισμός δεν βρίσκεται μόνο στα βιβλία, στα μουσεία και στα μνημεία. Βρίσκεται και στον τρόπο που στεκόμαστε, που χαιρετάμε, που περπατάμε, που γιορτάζουμε, που θυμόμαστε, που παίζουμε.
Σε αυτή τη διαδρομή θα δημιουργήσεις μικρά παιχνίδια με κίνηση. Άλλα θα είναι πιο παιδικά, άλλα πιο στοχαστικά, άλλα πιο θεατρικά, άλλα πιο σωματικά. Μπορείς να τα κάνεις μόνος σου, με φίλους, με την οικογένεια, με μαθητές, με ομάδα ή ακόμη και ως προσωπική άσκηση παρατήρησης.
Εγώ δεν θα σου δώσω έτοιμο έργο. Θα σου δώσω σπίθες.
Εσύ θα ανάψεις το παιχνίδι.
Τι θα χρειαστείς
Θα χρειαστείς έναν μικρό χώρο όπου μπορείς να κινηθείς με ασφάλεια. Μπορεί να είναι ένα δωμάτιο, μια αυλή, μια τάξη, ένα σαλόνι, ένας διάδρομος ή ένα σημείο στη φύση.
Θα χρειαστείς επίσης μερικά απλά αντικείμενα, αν θέλεις: ένα μαντήλι, ένα βιβλίο, ένα κουτί, μια πέτρα, ένα φύλλο, ένα παλιό κλειδί, μια φωτογραφία, ένα χαρτί, ένα μολύβι ή ό,τι άλλο έχεις κοντά σου.
Δεν χρειάζεσαι ειδικό εξοπλισμό. Το βασικό σου υλικό είναι το σώμα σου, η φαντασία σου και η διάθεσή σου να μετατρέψεις κάτι απλό σε πολιτιστικό παιχνίδι.
1ο Παιχνίδι
Το Αντικείμενο που Ξυπνά
Διάλεξε ένα αντικείμενο από τον χώρο σου. Μην πάρεις κάτι εντυπωσιακό. Πάρε κάτι απλό. Ένα κουτάλι, ένα κλειδί, ένα κομμάτι ύφασμα, ένα μολύβι, ένα παλιό παιχνίδι, ένα βιβλίο, μια πέτρα.
Κοίταξέ το σαν να το βλέπεις πρώτη φορά.
Μην το χρησιμοποιήσεις όπως συνηθίζεται. Μην πεις αμέσως «είναι κλειδί» ή «είναι κουτάλι». Ρώτησέ το σιωπηλά: τι άλλο μπορείς να γίνεις;
Τώρα άρχισε να κινείσαι σαν να ξυπνά το αντικείμενο μέσα από το σώμα σου.
Αν είναι κλειδί, μπορείς να περπατήσεις σαν να ψάχνεις μια πόρτα. Μπορείς να κάνεις με το σώμα σου την κίνηση του ανοίγματος. Μπορείς να σταματήσεις μπροστά σε ένα φανταστικό κατώφλι και να αποφασίσεις αν θα περάσεις.
Αν είναι μαντήλι, μπορείς να το κάνεις σημαία, κύμα, αποχαιρετισμό, γιορτή, μνήμη ή χορό.
Αν είναι πέτρα, μπορείς να γίνεις βουνό, αρχαίο μονοπάτι, θεμέλιο, βάρος ή προστασία.
Το παιχνίδι σου αρχίζει όταν σταματήσεις να βλέπεις το αντικείμενο μόνο ως πράγμα και αρχίσεις να το βλέπεις ως ιστορία.
Για παιδιά
Φτιάξε μια μικρή περιπέτεια. Το αντικείμενό σου ξυπνά και θέλει να πάει κάπου. Εσύ το βοηθάς με κινήσεις. Περπατάς, σκύβεις, τεντώνεσαι, κρύβεσαι, κάνεις μικρά άλματα, σταματάς, ακούς, ξαναξεκινάς.
Στο τέλος δώσε στο παιχνίδι σου έναν τίτλο, όπως: «Το κλειδί που έψαχνε το κάστρο» ή «Η πέτρα που ήθελε να γίνει βουνό».
Για ενήλικες
Διάλεξε ένα αντικείμενο που συνδέεται με μνήμη, εργασία, οικογένεια, τόπο ή καθημερινότητα. Μετέτρεψέ το σε σωματική αφήγηση. Μην εξηγήσεις αμέσως τι σημαίνει. Άφησε πρώτα την κίνηση να μιλήσει.
Στο τέλος γράψε μία φράση:
«Αυτό το αντικείμενο κουβαλά…»
Και συμπλήρωσε όχι με πληροφορία, αλλά με αίσθηση.
2ο Παιχνίδι
Ο Χάρτης με τα Βήματα
Φαντάσου ότι ο χώρος σου γίνεται χάρτης.
Η μία γωνία μπορεί να είναι ένα χωριό. Η άλλη γωνία μπορεί να είναι μια πλατεία. Ένα χαλί μπορεί να γίνει θάλασσα. Μια καρέκλα μπορεί να γίνει βουνό. Μια πόρτα μπορεί να γίνει πέρασμα. Ένα παράθυρο μπορεί να γίνει σύνορο ανάμεσα στο μέσα και στο έξω.
Τώρα φτιάξε μια διαδρομή.
Δεν θα τη σχεδιάσεις μόνο στο χαρτί. Θα τη περπατήσεις.
Κάθε σημείο του χώρου θα έχει μια κίνηση. Σε ένα σημείο θα κάνεις τρία αργά βήματα. Σε άλλο σημείο θα γυρίσεις γύρω από τον εαυτό σου. Σε άλλο θα σκύψεις σαν να βρίσκεις κάτι. Σε άλλο θα σηκώσεις τα χέρια σαν να χαιρετάς κάποιον από μακριά.
Έτσι φτιάχνεις έναν χάρτη όχι με γραμμές, αλλά με σώμα.
Για παιδιά
Δημιούργησε έναν φανταστικό πολιτιστικό χάρτη. Μπορεί να είναι το νησί των μύθων, η πόλη των αγαλμάτων, το χωριό των παραμυθιών ή το μουσείο που ζωντανεύει τη νύχτα.
Σε κάθε σταθμό βάλε μία αποστολή με κίνηση.
Στον πρώτο σταθμό περπατάς σαν εξερευνητής.
Στον δεύτερο γίνεσαι άγαλμα.
Στον τρίτο κάνεις μια κίνηση που δείχνει χαρά, φόβο ή απορία.
Στον τέταρτο βρίσκεις έναν θησαυρό και τον σηκώνεις προσεκτικά.
Στο τέλος μπορείς να ζωγραφίσεις τον χάρτη σου και να σημειώσεις τις κινήσεις που έφτιαξες.
Για ενήλικες
Φτιάξε έναν χάρτη μνήμης. Διάλεξε τέσσερα σημεία στον χώρο και δώσε τους νοήματα: παιδική ηλικία, τόπος, απώλεια, δύναμη, εργασία, ελευθερία, επιστροφή, όνειρο.
Περπάτησε από το ένα σημείο στο άλλο και άλλαξε τον τρόπο που κινείσαι ανάλογα με το νόημα κάθε σταθμού.
Μη βιαστείς. Η κίνηση εδώ δεν είναι γυμναστική. Είναι τρόπος να δεις πώς κατοικεί η μνήμη στο σώμα.
3ο Παιχνίδι
Η Παροιμία που Περπατά
Διάλεξε μια παροιμία, μια φράση ή ένα γνωμικό.
Μπορεί να είναι κάτι απλό, όπως:
«Σιγά σιγά γίνεται η αγουρίδα μέλι.»
«Όπου υπάρχει θέληση, υπάρχει δρόμος.»
«Το καλό πράγμα αργεί να γίνει.»
«Όποιος βιάζεται σκοντάφτει.»
Μην την εξηγήσεις με λόγια. Κάν’ την κίνηση.
Πώς περπατά κάποιος που βιάζεται; Πώς σκοντάφτει χωρίς να πέσει πραγματικά; Πώς δείχνει το σώμα την υπομονή; Πώς φαίνεται η προσπάθεια; Πώς γίνεται το «σιγά σιγά» με βήματα;
Το παιχνίδι σου είναι να μετατρέψεις μια φράση σε μικρή κινητική σκηνή.
Για παιδιά
Διάλεξε μια παροιμία και παίξε την χωρίς να την πεις. Άφησε τους άλλους να μαντέψουν. Μπορείς να χρησιμοποιήσεις κινήσεις, εκφράσεις προσώπου, στάσεις σώματος και μικρές διαδρομές στον χώρο.
Αν παίζεις μόνος σου, μπορείς να βιντεοσκοπήσεις τη σκηνή σου ή να τη ζωγραφίσεις σε τρία καρέ: αρχή, μέση, τέλος.
Για ενήλικες
Διάλεξε μια φράση που κουβαλά κοινωνική ή πολιτισμική εμπειρία. Μπορεί να είναι παροιμία, οικογενειακή φράση, λαϊκή σοφία ή μια φράση που άκουγες συχνά μικρός.
Μετάτρεψέ την σε κινητική μικρο-τελετουργία.
Ρώτησε τον εαυτό σου: αυτή η φράση με ελευθερώνει ή με περιορίζει; Με δυναμώνει ή με βαραίνει; Την κουβαλώ ακόμη ή θέλω να την αφήσω κάτω;
Κάνε μια κίνηση για το «κουβαλώ» και μια κίνηση για το «αφήνω».
4ο Παιχνίδι
Το Μουσείο των Ζωντανών Αγαλμάτων
Φαντάσου ότι μπαίνεις σε ένα μουσείο. Μόνο που εδώ τα εκθέματα δεν είναι ακίνητα για πάντα. Ξυπνούν για λίγα δευτερόλεπτα, κι έπειτα παγώνουν ξανά.
Διάλεξε ένα θέμα: ήρωες, καθημερινή ζωή, μύθοι, επαγγέλματα, οικογένεια, γιορτές, θάλασσα, πόλη, χωριό, ελευθερία, δικαιοσύνη.
Τώρα γίνε ένα ζωντανό άγαλμα.
Πάρε μια στάση σώματος. Μείνε ακίνητος για λίγο. Μετά κάνε τρεις κινήσεις που δείχνουν τι συνέβη πριν από αυτή τη στιγμή ή τι θα συμβεί μετά. Ύστερα πάγωσε ξανά.
Έχεις μόλις δημιουργήσει ένα έκθεμα που κινείται.
Για παιδιά
Φτιάξε το δικό σου μουσείο με τρία ζωντανά αγάλματα.
Το πρώτο μπορεί να δείχνει έναν ταξιδιώτη.
Το δεύτερο μπορεί να δείχνει έναν φύλακα θησαυρού.
Το τρίτο μπορεί να δείχνει ένα παιδί που ανακαλύπτει κάτι σπουδαίο.
Για κάθε άγαλμα σκέψου μία στάση και τρεις κινήσεις. Μετά δώσε του τίτλο, όπως γίνεται στα μουσεία.
Για ενήλικες
Φτιάξε ένα «μουσείο εσωτερικών στάσεων». Διάλεξε τρεις έννοιες: αξιοπρέπεια, φόβος, αντίσταση, φροντίδα, κόπωση, ελπίδα, μνήμη, αλλαγή.
Για κάθε έννοια πάρε μία στάση σώματος. Μετά άφησε τη στάση να μετακινηθεί αργά, σαν να περνά από μια εσωτερική κατάσταση σε μια άλλη.
Στο τέλος γράψε τους τίτλους των εκθεμάτων σου. Μπορεί να είναι ποιητικοί, όπως:
«Η γυναίκα που δεν λύγισε»
«Ο άνθρωπος που κράτησε το φως»
«Το σώμα που θυμήθηκε τον δρόμο»
5ο Παιχνίδι
Η Τελετουργία της Καθημερινότητας
Πάρε μια απλή καθημερινή πράξη: στρώνω τραπέζι, ανοίγω ένα βιβλίο, πλένω τα χέρια μου, φτιάχνω καφέ, διπλώνω ένα ρούχο, ανάβω ένα φως, κλείνω μια πόρτα.
Τώρα κάν’ την αργά.
Δες την σαν τελετουργία.
Κάθε καθημερινή πράξη μπορεί να κρύβει πολιτισμό. Ο τρόπος που τρώμε, που χαιρετάμε, που καθόμαστε, που προσφέρουμε κάτι, που περιμένουμε, που φροντίζουμε έναν χώρο, όλα αυτά είναι μικρές πολιτισμικές κινήσεις.
Δεν είναι απλώς συνήθειες. Είναι τρόποι ζωής.
Για παιδιά
Διάλεξε μια καθημερινή πράξη και κάν’ την σαν να είναι μέρος μιας μεγάλης γιορτής. Αν ανοίγεις ένα βιβλίο, άνοιξέ το σαν να ανοίγεις θησαυρό. Αν στρώνεις τραπέζι, κάν’ το σαν να ετοιμάζεις τραπέζι για βασιλιάδες, φίλους ή ήρωες παραμυθιού.
Μετά άλλαξε ύφος. Κάνε την ίδια πράξη σαν ρομπότ, σαν γάτα, σαν γέρος σοφός, σαν παιδί που βιάζεται, σαν κάποιος που ανακαλύπτει πρώτη φορά τον κόσμο.
Έτσι φτιάχνεις παιχνίδι μεταμόρφωσης.
Για ενήλικες
Διάλεξε μια πράξη που επαναλαμβάνεις συχνά και κάν’ την με πλήρη συνείδηση. Παρατήρησε τη σειρά των κινήσεων. Παρατήρησε τι κάνεις μηχανικά. Παρατήρησε πού υπάρχει φροντίδα, πού υπάρχει βιασύνη, πού υπάρχει μνήμη.
Μετά άλλαξε μία μόνο κίνηση. Κάν’ την πιο αργή, πιο τρυφερή, πιο σταθερή ή πιο συμβολική.
Ρώτησε τον εαυτό σου: τι αλλάζει όταν μια καθημερινή πράξη γίνεται συνειδητή;
6ο Παιχνίδι
Το Σύμβολο που Γίνεται Σώμα
Διάλεξε ένα σύμβολο.
Μπορεί να είναι κύκλος, σταυρός, σπείρα, καρδιά, μάτι, δέντρο, καράβι, ήλιος, περιστέρι, σπίτι, γέφυρα.
Μην το ζωγραφίσεις αμέσως. Πρώτα προσπάθησε να το φτιάξεις με το σώμα σου.
Πώς γίνεται το σώμα κύκλος; Πώς γίνεται γέφυρα; Πώς γίνεται δέντρο; Πώς γίνεται καράβι που ταξιδεύει; Πώς γίνεται ήλιος που φωτίζει;
Αν είσαι με άλλους, μπορείτε να φτιάξετε ένα σύμβολο όλοι μαζί. Ένας γίνεται βάση, άλλος γίνεται κλαδί, άλλος γίνεται κίνηση, άλλος γίνεται φως.
Για παιδιά
Διάλεξε ένα σύμβολο και φτιάξε την ιστορία του.
Αν διαλέξεις δέντρο, δείξε πρώτα τον σπόρο, μετά τον κορμό, μετά τα κλαδιά, μετά τον άνεμο. Αν διαλέξεις καράβι, δείξε το κύμα, το ταξίδι, την καταιγίδα και το λιμάνι.
Το παιχνίδι σου θα έχει τέσσερις κινήσεις. Κάθε κίνηση θα δείχνει ένα κομμάτι της ιστορίας.
Για ενήλικες
Διάλεξε ένα σύμβολο που έχει προσωπική ή πολιτισμική σημασία για σένα. Μπορεί να συνδέεται με πατρίδα, πίστη, οικογένεια, εργασία, μνήμη, αγώνα, φροντίδα ή ελευθερία.
Μετέτρεψέ το σε αργή σωματική σύνθεση.
Στο τέλος γράψε:
«Το σύμβολο που διάλεξα δεν σημαίνει μόνο…, σημαίνει και…»
Άφησε τη δεύτερη σημασία να είναι δική σου.
7ο Παιχνίδι
Η Πομπή των Ιστοριών
Οι άνθρωποι σε όλους τους πολιτισμούς περπατούν μαζί: σε γιορτές, σε τελετές, σε παρελάσεις, σε λιτανείες, σε διαμαρτυρίες, σε πανηγύρια, σε αποχαιρετισμούς, σε υποδοχές.
Το περπάτημα δεν είναι πάντα απλή μετακίνηση. Μπορεί να είναι δήλωση. Μπορεί να είναι μνήμη. Μπορεί να είναι τιμή. Μπορεί να είναι χαρά. Μπορεί να είναι αντίσταση.
Φτιάξε λοιπόν τη δική σου μικρή πομπή.
Ακόμη κι αν είσαι μόνος σου, μπορείς να περπατήσεις σαν να κουβαλάς κάτι σημαντικό. Μια ιδέα. Μια ευχή. Μια μνήμη. Ένα μήνυμα.
Για παιδιά
Διάλεξε τι μεταφέρει η πομπή σου. Μπορεί να μεταφέρει το φως, την ειρήνη, ένα χαμένο τραγούδι, ένα μυστικό του δάσους, ένα δώρο για την πόλη ή μια υπόσχεση.
Περπάτησε με ρυθμό. Σταμάτησε σε τρία σημεία. Σε κάθε σημείο κάνε μια κίνηση που δείχνει τι προσφέρεις.
Στο τέλος φώναξε ή ψιθύρισε τη φράση της πομπής σου.
Για ενήλικες
Δημιούργησε μια προσωπική πομπή μνήμης ή αξιών. Διάλεξε μία έννοια που θέλεις να μεταφέρεις στον κόσμο: αξιοπρέπεια, αλήθεια, φροντίδα, δικαιοσύνη, ελευθερία, γνώση, συγχώρεση, αντοχή.
Περπάτησε με αυτή την έννοια σαν να είναι αόρατο αντικείμενο στα χέρια σου. Πρόσεξε πώς αλλάζει το βάρος του σώματος, το βλέμμα, ο ρυθμός, η αναπνοή.
Στο τέλος στάσου ακίνητος και σκέψου: αν αυτή η πομπή είχε ένα σύνθημα, ποιο θα ήταν;
8ο Παιχνίδι
Το Παιχνίδι που Θα Φτιάξεις Εσύ
Τώρα δεν θα σου δώσω άλλο παιχνίδι.
Θα σου δώσω μόνο τα υλικά για να δημιουργήσεις το δικό σου.
Διάλεξε:
ένα αντικείμενο,
μία λέξη,
μία κίνηση,
έναν χώρο,
έναν κανόνα,
μία έκπληξη.
Αυτά αρκούν.
Το αντικείμενο μπορεί να είναι κάτι απλό. Η λέξη μπορεί να είναι μια αξία, όπως φιλία, μνήμη, θάρρος, αλλαγή, φως. Η κίνηση μπορεί να είναι περπάτημα, στροφή, άλμα, πάγωμα, σκύψιμο, άνοιγμα χεριών. Ο χώρος μπορεί να είναι πραγματικός ή φανταστικός. Ο κανόνας μπορεί να είναι απλός: κάθε φορά που ακούς μια λέξη, αλλάζεις κατεύθυνση. Κάθε φορά που αγγίζεις ένα αντικείμενο, αλλάζεις ρόλο. Κάθε φορά που σταματάς, γίνεσαι άγαλμα.
Η έκπληξη είναι δική σου.
Μπορεί να είναι μια αλλαγή ρυθμού, μια κρυμμένη αποστολή, μια ερώτηση, μια σιωπή, μια φράση που εμφανίζεται στο τέλος.
Έτσι γεννιέται το δικό σου πολιτιστικό παιχνίδι.
Όχι επειδή κάποιος σου το έδωσε έτοιμο.
Αλλά επειδή έμαθες να βλέπεις τον πολιτισμό σαν ζωντανή πράξη.
Μικρό Κλείσιμο
Πριν φύγεις από αυτή τη δραστηριότητα, στάσου για λίγο.
Σκέψου ποιο παιχνίδι σου άρεσε περισσότερο. Όχι ποιο ήταν πιο σωστό. Ποιο σε έκανε να κινηθείς αλλιώς. Ποιο σε έκανε να θυμηθείς. Ποιο σε έκανε να γελάσεις. Ποιο σε έκανε να σκεφτείς. Ποιο σε έκανε να δεις ένα απλό αντικείμενο, έναν χώρο ή μια λέξη με άλλο μάτι.
Αυτό είναι το νόημα.
Η δραστηριότητα δεν ήρθε για να σου δώσει έτοιμη δημιουργία. Ήρθε για να σε καλέσει να γίνεις δημιουργός.
Γιατί κάθε σώμα κουβαλά ιστορίες.
Κάθε χώρος μπορεί να γίνει σκηνή.
Κάθε αντικείμενο μπορεί να γίνει σύμβολο.
Και κάθε παιχνίδι μπορεί να γίνει μικρή πολιτιστική πράξη, όταν το φτιάχνεις με φαντασία, μνήμη και κίνηση.