Η γλώσσα δεν προδίδεται μόνο από τα ορθογραφικά λάθη.
Πιο ύπουλα είναι εκείνα που ακούγονται σωστά, αλλά αλλοιώνουν τη σκέψη, το ύφος και την ακρίβεια του λόγου.
Ας δούμε μερικά από τα πιο χαρακτηριστικά:
🔹 1α. «Αφορά σε» ή «αφορά»
👉 Αυτό που ισχύει:
✔️ Αυτό αφορά το θέμα μας.
👉 Γιατί;
Το ρήμα «αφορά» είναι μεταβατικό, άρα παίρνει απευθείας αντικείμενο — δεν χρειάζεται πρόθεση.
📌 Το «αφορά σε» είναι πλεονασμός που έχει περάσει από την καθομιλουμένη στον επίσημο λόγο.
🔹 1β. «αφορά» vs «αφορά στο»
✔️ «αφορά + αιτιατική» (προτιμητέο στον προσεγμένο λόγο)
👉 Το ρήμα «αφορά» είναι μεταβατικό, άρα παίρνει απευθείας αντικείμενο:
• Αυτό αφορά το θέμα.
• Το μέτρο αφορά τους πολίτες.
📌 Αυτή είναι η καθαρή και συντακτικά ακριβής χρήση.
⚖️ «αφορά στο» (ανεκτό, αλλά όχι προτιμητέο)
👉 Εμφανίζεται αρκετά στη χρήση:
• Αυτό αφορά στο θέμα.
📌 Πρόκειται για μορφή που έχει καθιερωθεί στην πράξη,
πιθανόν από αναλογία με ρήματα όπως:
• «αναφέρομαι σε»
• «σχετίζεται με»
👉 Όμως:
• δεν είναι η αρχική σύνταξη του ρήματος
• θεωρείται πλεοναστική στον προσεγμένο λόγο
🧠 Συμπέρασμα
• ✔️ αφορά το → συντακτικά ορθό και προτιμητέο
• ⚖️ αφορά στο → χρησιμοποιείται, αλλά αποφεύγεται σε λόγο με ακρίβεια
🔹 2. «λόγω ότι» ή «λόγω του ότι» / «επειδή»
👉 Αυτό που ισχύει:
✔️ Ακυρώθηκε λόγω του ότι έβρεχε
✔️ Ακυρώθηκε επειδή έβρεχε
👉 Γιατί;
Το «λόγω» είναι πρόθεση που θέλει γενική. Άρα χρειάζεται το «του ότι» για να σταθεί συντακτικά.
👉 Να σημειώσουμε ότι γράφεται με ω, γιατί προέρχεται από τον αρχαίο τύπο «λόγῳ» (δοτική του «λόγος»).
📌 Στη νέα ελληνική η δοτική δεν χρησιμοποιείται πια ως πτώση, όμως ο τύπος διατηρήθηκε ως επίρρημα/πρόθεση, κρατώντας και την ιστορική του ορθογραφία.
📌 Το «λόγω ότι» είναι σύντμηση που δεν θεωρείται ορθή στον προσεγμένο λόγο.
🔹 3. «καταρχάς / κατ’ αρχάς» vs «κατ’ αρχήν» ⚖️
👉 Εδώ έχουμε διαφορετικό νόημα και διαφορετική λειτουργία στον λόγο.
📌 Πρόκειται για μία από τις πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις όπου η μορφή μοιάζει, αλλά η λογική της πρότασης αλλάζει.
✔️ «καταρχάς» / «κατ’ αρχάς»
= στην αρχή, αρχικά, πρώτα
👉 λειτουργεί ως χρονικός-δομικός δείκτης λόγου
Παραδείγματα:
• Καταρχάς, να δούμε τα βασικά σημεία του θέματος.
• Κατ’ αρχάς, συμφωνώ με την πρότασή σου.
• Καταρχάς, πρέπει να ορίσουμε τους στόχους.
• Καταρχάς, θα εξετάσουμε τα δεδομένα και στη συνέχεια τα συμπεράσματα.
📌 Χρησιμοποιείται κυρίως:
• σε παρουσίαση επιχειρημάτων
• σε οργάνωση σκέψης
• σε δομημένο λόγο (προφορικό και γραπτό)
✔️ «κατ’ αρχήν» / «καταρχήν»
= θεωρητικά, ως γενική αρχή
👉 λειτουργεί ως τροπικός-εννοιολογικός δείκτης
Παραδείγματα:
• Κατ’ αρχήν, έχεις δίκιο, αλλά χρειάζεται εξέταση.
• Συμφωνώ κατ’ αρχήν, όμως υπάρχουν επιφυλάξεις.
• Κατ’ αρχήν, αυτό είναι σωστό ως ιδέα.
• Κατ’ αρχήν, δεν υπάρχει αντίρρηση, αλλά στην πράξη προκύπτουν δυσκολίες.
📌 Συχνά συνοδεύεται από:
• επιφύλαξη
• διευκρίνιση
• διαφοροποίηση μεταξύ θεωρίας και πράξης
🧠 💡 Κλειδί κατανόησης
👉 Αντικατάσταση με συναφή έννοια:
• κατ’ αρχήν → «θεωρητικά»
✔️ Κατ’ αρχήν (=θεωρητικά) συμφωνώ
• καταρχάς → «αρχικά»
✔️ Καταρχάς (=αρχικά) θα δούμε τα βασικά
📌 Οι αντικαταστάσεις:
• αποκαλύπτουν το σωστό νόημα
• ξεκαθαρίζουν τη λειτουργία της φράσης
• μας βοηθούν να κατανοούμε τη γλώσσα σε βάθος και όχι μηχανικά
👉 Πού μπερδευόμαστε;
Χρησιμοποιούμε το «κατ’ αρχήν» αντί για «καταρχάς», ενώ θέλουμε να δηλώσουμε χρονική έναρξη.
📌 Έτσι όμως:
• από δομή λόγου περνάμε σε αξιολόγηση θέσης
• και αλλάζει το επίπεδο της πρότασης
📌 Λεπτή αλλά κρίσιμη διαφορά
• καταρχάς → οργανώνει τον λόγο
• κατ’ αρχήν → τοποθετείται απέναντι σε μια ιδέα
👉 Δηλαδή:
• το πρώτο ανήκει στη δομή
• το δεύτερο στη στάση
🧠 Τι έχουν κοινό αυτά;
• Δεν φαίνονται εύκολα
• Ακούγονται «σωστά»
• Ενσωματώνονται στον καθημερινό λόγο
• Επηρεάζουν όμως την ακρίβεια της σκέψης και της τοποθέτησης
🎯 Μικρές δοκιμές
🔹 1. «αφορά» vs «αφορά σε»
Ποιο είναι σωστό;
A. Το μέτρο αυτό αφορά συγκεκριμένες ομάδες
B. Το μέτρο αυτό αφορά σε συγκεκριμένες ομάδες
👉 (Απάντηση: Α)
🔹 2. «λόγω ότι» vs «λόγω του ότι»
Ποιο είναι σωστό;
A. Η εκδήλωση αναβλήθηκε λόγω ότι υπήρξε κακοκαιρία
B. Η εκδήλωση αναβλήθηκε λόγω του ότι υπήρξε κακοκαιρία
👉 (Απάντηση: Β)
🔹 3. «καταρχάς» vs «κατ’ αρχήν»
Ποιο είναι σωστό;
A. Κατ’ αρχήν, θα εξετάσουμε τα βασικά δεδομένα
B. Καταρχάς, θα εξετάσουμε τα βασικά δεδομένα
👉 Δοκίμασε την αντικατάσταση:
• «θεωρητικά» ❌
• «αρχικά» ✔️
👉 (Απάντηση: Β)
🔹 4. «αφορά» vs «αφορά στο»
Ποιο είναι προτιμότερο σε επίσημο λόγο;
A. Η απόφαση αφορά το σύνολο των εργαζομένων
B. Η απόφαση αφορά στο σύνολο των εργαζομένων
👉 (Απάντηση: Α)
🧭 Κλείσιμο
Η σωστή χρήση δεν είναι θέμα αυστηρότητας —
είναι θέμα νοηματικής ακρίβειας και συνειδητής επιλογής λόγου.
Και όταν το νόημα είναι καθαρό,
ο λόγος δεν γίνεται απλώς σωστός —
γίνεται ουσιαστικός και πειστικός.