Με αφορμή δημόσια τοποθέτηση μέλους κριτικής επιτροπής ότι η υψηλή βαθμολογία δόθηκε «επειδή είδαμε τη χαρά και το πάθος», τίθεται ένα ουσιαστικό ζήτημα: ποια είναι τα θεσμικά κριτήρια αξιολόγησης και πώς εφαρμόζονται;
Σε έναν οργανωμένο μουσικό διαγωνισμό — ιδίως όταν πρόκειται για διοργανώσεις διεθνούς εμβέλειας, όπως ο Eurovision Song Contest — η αξιολόγηση δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά σε συναισθηματική εντύπωση. Οφείλει να στηρίζεται σε προκαθορισμένα και σαφώς διατυπωμένα κριτήρια.
Τα βασικά καλλιτεχνικά κριτήρια
Στη διεθνή πρακτική, τα κριτήρια αξιολόγησης περιλαμβάνουν συνήθως:
-
Φωνητική τεχνική και ερμηνευτική αρτιότητα
-
Ποιότητα σύνθεσης (μελωδία, αρμονία, μορφολογική εξέλιξη)
-
Στιχουργικό περιεχόμενο και ποιητική επεξεργασία
-
Σκηνική παρουσία και δραματουργική ανάπτυξη
-
Συνολική καλλιτεχνική πρόταση και πρωτοτυπία
Η εκφραστικότητα, η χαρά ή το πάθος εντάσσονται στο πεδίο της ερμηνείας. Δεν αποτελούν όμως αυτοτελές και αποκλειστικό κριτήριο.
Όταν απουσιάζουν τα βασικά κριτήρια
Ένα κομμάτι δεν μπορεί να τεκμηριώσει ανώτατη βαθμολογία όταν απουσιάζει:
-
τεχνική αρτιότητα στη φωνητική εκτέλεση
-
ερμηνευτική κλιμάκωση και διαβάθμιση δυναμικών
-
συνθετική πρωτοτυπία
-
μελωδική ή αρμονική πολυπλοκότητα
-
μορφολογική εξέλιξη στη μουσική δομή
-
ποιητική ή συμβολική επεξεργασία του λόγου
-
στιχουργικό βάθος πέρα από δηλωτικές ή μονοδιάστατες διατυπώσεις
-
δραματουργική ανάπτυξη στη σκηνική παρουσία
-
συνοχή μεταξύ θέματος, ερμηνείας και αισθητικής πρότασης
Σε αυτές τις περιπτώσεις, η σκηνική ενέργεια ή η εξωστρεφής διάθεση δεν επαρκούν για να δικαιολογήσουν υψηλή θεσμική αξιολόγηση.
Η χαρά, όταν λειτουργεί ως επιφανειακή σκηνική διάθεση, δεν υποκαθιστά τη δομή.
Το πάθος, όταν περιορίζεται σε μονοδιάστατη θεματική υλικής επιθυμίας ή απόλαυσης, δεν συνιστά καλλιτεχνική εμβάθυνση.
Το ζήτημα δεν είναι αν ένα τέτοιο έργο μπορεί να είναι εμπορικά επιτυχημένο ή μεταδοτικό.
Το ζήτημα είναι αν πληροί το σύνολο των κριτηρίων που δικαιολογούν υψηλή θεσμική αξιολόγηση.
Ζήτημα διαφάνειας
Όταν ένα μέλος δηλώνει «ως κριτική επιτροπή», τότε η αιτιολόγηση αποκτά συλλογικό χαρακτήρα. Σε αυτή την περίπτωση, εύλογα τίθενται ερωτήματα:
-
Ποια ακριβώς ήταν τα επίσημα κριτήρια του διαγωνισμού;
-
Ήταν αυτά δημόσια διαθέσιμα;
-
Είχαν κοινοποιηθεί εγκαίρως στους διαγωνιζόμενους;
-
Υπήρχε συγκεκριμένη στάθμιση μεταξύ τεχνικής, σύνθεσης και σκηνικής παρουσίας;
-
Πώς προέκυψε το τελικό αποτέλεσμα από τις επιμέρους ψήφους;
Σε κάθε συλλογικό όργανο αξιολόγησης, έχει ιδιαίτερη σημασία κάθε μέλος να εκφράζει με σαφήνεια πώς ψήφισε και με βάση ποια κριτήρια. Μόνον έτσι το κοινό μπορεί να κατανοήσει πώς διαμορφώθηκε το τελικό αποτέλεσμα.
Η διαφάνεια δεν είναι επιθετική πράξη. Είναι θεσμική υποχρέωση. Η τέχνη γεννά συναίσθημα. Η αξιολόγηση, όμως, οφείλει να γεννά τεκμηρίωση. Όταν η εντύπωση υπερισχύει των κριτηρίων, τότε το πρόβλημα δεν είναι αισθητικό. Είναι θεσμικό.
Βιβλιογραφία
Beardsley, M. C. (1981). Aesthetics: Problems in the philosophy of criticism (2nd ed.). Hackett Publishing Company.
Davies, S. (2003). Themes in the philosophy of music. Oxford University Press.
European Broadcasting Union (EBU). (2023). Eurovision Song Contest – Rules & Voting Procedures. European Broadcasting Union.
Kivy, P. (2002). Introduction to a philosophy of music. Oxford University Press.
Scruton, R. (1997). The aesthetics of music. Oxford University Press.