.jpg)
Αφορμή για το παρόν άρθρο αποτέλεσαν οι έντονες διαδικτυακές συζητήσεις που αναζωπυρώθηκαν γύρω από τις περίφημες ομιλίες του Ξενοφώντα Ζολώτα, καθώς και η κυκλοφορία πολλών αποσπασματικών ή παραποιημένων εκδοχών των κειμένων του στο διαδίκτυο. Σε αρκετές περιπτώσεις εμφανίζονται συντομευμένες μεταγραφές, προσαρμογές ή ακόμη και νεότερες «μιμήσεις» του ύφους των ομιλιών, γεγονός που δημιουργεί σύγχυση ως προς το ποια είναι η αυθεντική μορφή τους.
Με στόχο την αποσαφήνιση του ζητήματος, αναζητήσαμε τις αρχειακές εκδόσεις των ομιλιών στα πρακτικά των συνεδρίων όπου εκφωνήθηκαν, ώστε η μελέτη να βασιστεί σε τεκμηριωμένο υλικό και όχι σε δευτερογενείς αναπαραγωγές. Τα αυθεντικά κείμενα είναι διαθέσιμα στα αρχεία της Τράπεζας της Ελλάδος:
Ομιλία 1957: https://www.bankofgreece.gr/RelatedDocuments/Zolotas%201957.pdf
Ομιλία 1959: https://www.bankofgreece.gr/RelatedDocuments/Zolotas%201959.pdf
Η ανάλυση που ακολουθεί δεν αντιμετωπίζει τις ομιλίες ως γλωσσικό «παράδοξο», αλλά ως ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον παράδειγμα λόγιου αγγλικού λόγου, στον οποίο αξιοποιείται εκτεταμένα λεξιλόγιο ελληνικής ετυμολογίας, ενώ η γραμματική δομή, τα άρθρα και οι προθέσεις παραμένουν αγγλικά — κάτι που επισημαίνει και ο ίδιος ο Ζολώτας.
Η προσφώνηση «Kyrie»
Ένα από τα πρώτα στοιχεία που ξενίζουν τον σύγχρονο αναγνώστη είναι η αρχική προσφώνηση “Kyrie”. Η λέξη δεν αποτελεί καθημερινή αγγλική προσφώνηση όπως τα Sir ή Mr. Chairman, ωστόσο δεν είναι ξένη προς την αγγλική γλώσσα. Απαντά ήδη επί αιώνες στη δυτική λειτουργική και μουσική παράδοση μέσω της φράσης Kyrie eleison, γεγονός που την καθιστά αναγνωρίσιμη σε λόγιο και εκκλησιαστικό επίπεδο. Η επιλογή του Ζολώτα αποτελεί επομένως συνειδητή ρητορική επιλογή υψηλού ύφους, όχι αυθαίρετη εισαγωγή ελληνικής λέξης.
«I eulogize the archons»
Η φράση “I eulogize the archons” αποτελεί επίσης χαρακτηριστικό παράδειγμα λόγιου λεξιλογίου:
eulogize (εὖ + λόγος): επαινώ δημόσια, εκφωνώ εγκώμιο
archons (ἄρχοντες): ηγετικά ή διοικητικά πρόσωπα
Η φράση αντιστοιχεί λειτουργικά στο απλούστερο:
I praise the leaders.
Το κείμενο, επομένως, δεν παύει να είναι αγγλικό· απλώς χρησιμοποιεί υψηλού επιπέδου επιστημονικό και τελετουργικό λεξιλόγιο.
«Panethnic Numismatic Thesaurus»
Η έκφραση “Panethnic Numismatic Thesaurus” δείχνει καθαρά τη λειτουργία ελληνικών μορφημάτων μέσα σε αγγλική σύνταξη:
panethnic (παν + έθνος): διαπανεθνικός
numismatic (νόμισμα): σχετικός με τη μελέτη νομισμάτων
thesaurus (θησαυρός): συλλογή ή κατάλογος
Η φράση μπορεί να αποδοθεί ως:
International Numismatic Treasury.
Κάθε λέξη αποτελεί κανονικό στοιχείο της αγγλικής επιστημονικής ορολογίας.
«Economic and monetary policies»
Η φράση “economic and monetary policies”, η οποία χρησιμοποιείται καθημερινά στον διεθνή οικονομικό λόγο, βασίζεται επίσης σε ελληνικές ρίζες:
economic ← οἰκονομία
monetary ← νόμισμα
policy ← πολιτεία / πολιτικός (μέσω λατινικής εξέλιξης)
Η χρήση τέτοιων όρων δείχνει ότι μεγάλο μέρος της διεθνούς οικονομικής και επιστημονικής ορολογίας της αγγλικής έχει ελληνική γλωσσική καταγωγή.
Συμπέρασμα
Οι ομιλίες του Ζολώτα δεν αποτελούν γλωσσικό τέχνασμα ούτε «τεχνητή ελληνικοποίηση» της αγγλικής, αλλά μια ιδιαίτερα επιτυχημένη ρητορική ανάδειξη μιας υπαρκτής γλωσσικής πραγματικότητας: ότι το υψηλό επιστημονικό, οικονομικό και ακαδημαϊκό λεξιλόγιο της αγγλικής γλώσσας στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό σε ελληνικές ρίζες. Το γεγονός ότι ο λόγος μπορεί να φαίνεται απαιτητικός σε ορισμένους αναγνώστες δεν σημαίνει ότι δεν είναι αγγλικός, αλλά ότι χρησιμοποιεί λόγιο λεξιλόγιο υψηλού επιπέδου — το ίδιο ακριβώς επίπεδο που χαρακτηρίζει τον διεθνή επιστημονικό λόγο.
Βιβλιογραφία
Crystal, D. (2010). The Cambridge encyclopedia of the English language (2nd ed.). Cambridge University Press.
Durkin, P. (2014). Borrowed words: A history of loanwords in English. Oxford University Press.
Zolotas, X. (1957). Speech at the Annual Meeting of the International Monetary Fund. Bank of Greece Archives. https://www.bankofgreece.gr/RelatedDocuments/Zolotas%201957.pdf
Zolotas, X. (1959). Second speech at the Annual Meeting of the International Monetary Fund. Bank of Greece Archives. https://www.bankofgreece.gr/RelatedDocuments/Zolotas%201959.pdf