Τριάντα χρόνια μετά την κρίση των Ιμίων, το γεγονός δεν ανήκει στο παρελθόν. Δεν αποτελεί απλώς μια επέτειο μνήμης, αλλά ένα ανοιχτό θεσμικό τραύμα που εξακολουθεί να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την κυριαρχία, το διεθνές δίκαιο και τα όρια της ισχύος. Τα Ίμια δεν «έληξαν». Πάγωσαν. Αυτό ακριβώς είναι το πρόβλημα.
Τα Ίμια δεν ήταν παρεξήγηση
Η κρίση των Ιμίων δεν προέκυψε από ασάφεια, ούτε από νομικό κενό. Το καθεστώς κυριαρχίας ήταν σαφές, κατοχυρωμένο από διεθνείς συνθήκες και αναγνωρισμένο στο πλαίσιο της διεθνούς έννομης τάξης. Αυτό που αμφισβητήθηκε δεν ήταν το έδαφος, αλλά ο ίδιος ο κανόνας: αν η κυριαρχία ενός κράτους μπορεί να τεθεί υπό διαπραγμάτευση μέσω πίεσης και ισχύος.
Η κρίση σηματοδότησε μια κρίσιμη μετάβαση: από το «ό,τι είναι νομικά ξεκάθαρο δεν αμφισβητείται», στο «ό,τι μπορεί να πιεστεί, μπορεί και να επαναδιατυπωθεί». Εκεί γεννήθηκε η έννοια των «γκρίζων ζωνών» – όχι ως νομικός όρος, αλλά ως πολιτική επινόηση.
Από το επεισόδιο στο προηγούμενο
Το πιο επικίνδυνο στοιχείο των Ιμίων δεν ήταν η στρατιωτική ένταση, αλλά το προηγούμενο που δημιουργήθηκε. Η απουσία σαφούς θεσμικής κατάληξης επέτρεψε τη μετατροπή ενός μεμονωμένου επεισοδίου σε διαρκή αφήγηση αμφισβήτησης. Η σιωπή και η αποφυγή ονομασίας του προβλήματος λειτούργησαν ως έμμεση νομιμοποίηση της ασάφειας.
Έτσι, η κρίση δεν έκλεισε με αποκατάσταση του κανόνα, αλλά με προσωρινή αποκλιμάκωση. Και όταν οι κρίσεις «παγώνουν» αντί να επιλύονται, επανέρχονται.
Αυτοκρατορική νοοτροπία vs διεθνές δίκαιο
Τριάντα χρόνια μετά, η κρίση των Ιμίων μπορεί να διαβαστεί καθαρά ως σύγκρουση δύο λογικών:
Από τη μία, το διεθνές δίκαιο, που βασίζεται σε κανόνες, συνθήκες και αναγνωρισμένη κυριαρχία.
Από την άλλη, η αυτοκρατορική νοοτροπία, σύμφωνα με την οποία η ισχύς, η στρατηγική χρησιμότητα ή η γεωπολιτική ευκολία υπερισχύουν του δικαίου.
Η λογική αυτή δεν ανήκει στο παρελθόν. Επανεμφανίζεται κάθε φορά που ένα κράτος θεωρεί ότι μπορεί να επανακαθορίσει σύνορα, καθεστώτα ή δικαιώματα επειδή «το χρειάζεται», «το συμφέρει» ή «μπορεί να το επιβάλει». Τα Ίμια αποτέλεσαν ένα από τα πρώτα σύγχρονα παραδείγματα αυτής της σύγκρουσης στην ευρωπαϊκή περιφέρεια.
Γιατί τα Ίμια μας αφορούν σήμερα
Η σημερινή διεθνής πραγματικότητα δείχνει ότι η λογική της ισχύος επανέρχεται δυναμικά. Η αμφισβήτηση κυριαρχίας, η εργαλειοποίηση της ασάφειας και η πίεση επί των θεσμικά «ήπιων» κρατών δεν είναι εξαιρέσεις, αλλά συμπτώματα ενός κόσμου όπου ο κανόνας δοκιμάζεται.
Σε αυτό το πλαίσιο, τα Ίμια λειτουργούν ως υπενθύμιση: όταν το διεθνές δίκαιο δεν υπερασπίζεται ρητά και σταθερά, αντικαθίσταται από ερμηνείες ισχύος. Και τότε, καμία χώρα δεν είναι πραγματικά ασφαλής.
Συμπέρασμα
Τριάντα χρόνια μετά, τα Ίμια δεν ζητούν μνημόσυνο. Ζητούν κατανόηση. Ζητούν καθαρό λόγο. Ζητούν υπενθύμιση ότι η κυριαρχία δεν είναι διαπραγματεύσιμη και ότι η ειρήνη δεν διασφαλίζεται με ασάφεια, αλλά με κανόνες.
Γιατί κάθε φορά που η αυτοκρατορική νοοτροπία παρουσιάζεται ως «ρεαλισμός», το διεθνές δίκαιο υποχωρεί. Και όταν υποχωρεί το δίκαιο, η ιστορία δεν επαναλαμβάνεται — κλιμακώνεται.
Βιβλιογραφία
Brownlie, I. (2008). Principles of Public International Law (7th ed.). Oxford University Press.
Cassese, A. (2005). International Law (2nd ed.). Oxford University Press.
Cottier, T., Hertig, M., & Takenoshita, S. (Eds.). (2012). The Prospects of International Trade Regulation: From Fragmentation to Coherence. Cambridge University Press.
Κολιόπουλος, Ι. Σ., & Βερέμης, Θ. (2010). Σύγχρονη Ελλάδα: Πολιτική και διεθνείς σχέσεις. Πατάκης.
Μάζης, Ι. (2017). Γεωπολιτική και σύγχρονες στρατηγικές ισχύος. Λιβάνης.
Shaw, M. N. (2017). International Law (8th ed.). Cambridge University Press.
United Nations Convention on the Law of the Sea (UNCLOS). (1982).