Μια τεκμηριωμένη ανάλυση με βάση αρχειακές πηγές και σύγχρονη ιστοριογραφία. Η παρούσα μελέτη πραγματοποιήθηκε ύστερα από συστηματική παρατήρηση και καταγραφή απόψεων που διακινήθηκαν στο διαδίκτυο, με στόχο την ανάλυση των αναθεωρητικών αφηγημάτων και την αντιπαραβολή τους με τεκμηριωμένες ιστορικές πηγές.
Περίληψη
Το άρθρο εξετάζει την Εξέγερση του Πολυτεχνείου ως ιστορικό και πολιτικό γεγονός, αποδομώντας σύγχρονες αναθεωρητικές αφηγήσεις που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο και σε μη τεκμηριωμένα κείμενα. Με βάση το Πόρισμα Τσεβά, τις ιατροδικαστικές εκθέσεις, τις καταθέσεις στρατιωτικών και αστυνομικών, τις ανεξάρτητες ιστορικές μελέτες και τα επίσημα οικονομικά στοιχεία της περιόδου, αναλύονται οι μύθοι περί «μηδενικών νεκρών», «ξένων πρακτόρων», «οικονομικής ευημερίας της δικτατορίας», «φιλελευθεροποίησης Μαρκεζίνη» και «επικείμενων δημοκρατικών εκλογών». Η έρευνα δείχνει ότι αυτά τα αφηγήματα δεν στηρίζονται σε πρωτογενείς πηγές και αποτελούν παραποιημένες ερμηνείες με σαφή πολιτική λειτουργία.
1. Εισαγωγή
Η εξέγερση του Πολυτεχνείου αποτελεί κορυφαίο γεγονός της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, με καθοριστική συμβολή στην αποδόμηση της νομιμοποίησης της στρατιωτικής δικτατορίας. Ωστόσο, τις τελευταίες δεκαετίες έχουν αναπτυχθεί αναθεωρητικά και ψευδοϊστορικά αφηγήματα που επιχειρούν είτε να μειώσουν τη σημασία του γεγονότος είτε να εξωραΐσουν τη Χούντα. Το φαινόμενο αυτό συνδέεται με ευρύτερες τάσεις αναθεωρητισμού στην Ευρώπη, όπου η αμφισβήτηση ανθρωπίνων δικαιωμάτων και μεταπολιτευτικών θεσμών συνοδεύεται από την αποκατάσταση αυταρχικών καθεστώτων (Müller, 2016).
Σκοπός του παρόντος άρθρου είναι η τεκμηριωμένη παρουσίαση των γεγονότων του Πολυτεχνείου, καθώς και η αποδόμηση των πλέον διαδεδομένων ψευδοϊστορικών αφηγημάτων.
2. Μεθοδολογία
Η έρευνα βασίζεται σε τέσσερις κύριες κατηγορίες πηγών:
-
Επίσημες αρχειακές και δικαστικές πηγές
– Πόρισμα Εισαγγελέα Δημητρίου Τσεβά (1975)
– Ιατροδικαστικές και βαλλιστικές εκθέσεις
– Καταθέσεις στρατιωτικών και αστυνομικών -
Πρωτογενείς μαρτυρίες
– Καταγεγραμμένες μαρτυρίες στον Φάκελο Πολυτεχνείου
– Αρχεία της ΕΡΤ -
Δευτερογενείς ιστοριογραφικές μελέτες
– Μαργαρίτης (2012), Βούλτεψη (2003), Ψαρράς (2021), Καλύβας & Μαραντζίδης (2019) -
Διεθνείς ακαδημαϊκές πηγές
– Oxford Research Encyclopedia of Politics
– Encyclopaedia Britannica
– U.S. Library of Congress
Η βιβλιογραφική τεκμηρίωση ακολουθεί το πρότυπο APA 7.
3. Η Εξέγερση του Πολυτεχνείου: Τεκμηριωμένα δεδομένα
3.1 Φύση και χαρακτήρας της εξέγερσης
Με βάση τα πορίσματα και την ιστοριογραφία, η εξέγερση αποτέλεσε αυθόρμητη, αυτόνομη και πολιτική κινητοποίηση φοιτητών, η οποία εξελίχθηκε σε μαζικό αντικαθεστωτικό κίνημα με συμμετοχή εργατών, μαθητών και ευρύτερων κοινωνικών ομάδων (Μαργαρίτης, 2012). Δεν υπάρχουν στοιχεία που να δείχνουν χειραγώγηση από ξένη δύναμη ή κρατική υπηρεσία.
3.2 Τα γεγονότα και οι νεκροί
Το Πόρισμα Τσεβά (1975) και οι ιατροδικαστικές εκθέσεις καταγράφουν τουλάχιστον 24 νεκρούς σε γύρω δρόμους της Αθήνας, τραυματίες από πυρά και συντριπτικά στοιχεία περί υπαιτιότητας ελληνικών δυνάμεων ασφαλείας.
Κανένα επίσημο τεκμήριο δεν επιβεβαιώνει θεωρίες περί ξένων ακροβολιστών ή μυστικών υπηρεσιών. Οι θεωρίες αυτές εμφανίζονται δεκαετίες αργότερα, χωρίς αρχειακή βάση.
4. Το αφήγημα της “προβοκάτσιας”
Καμία πρωτογενής πηγή της εποχής (1973–1974) δεν στηρίζει τον ισχυρισμό ότι η εξέγερση οργανώθηκε από ξένη δύναμη ή υπηρεσία. Η σύγχρονη ιστοριογραφία χαρακτηρίζει αυτές τις θεωρίες ως μορφή «πολιτικού αναθεωρητισμού» (Ψαρράς, 2021).
5. Η “φιλελευθεροποίηση Μαρκεζίνη”
5.1 Τι ήταν
Η διαδικασία που αποκαλείται «φιλελευθεροποίηση» δεν συνιστούσε δημοκρατική μετάβαση, αλλά μια ελεγχόμενη διαδικασία νομιμοποίησης του καθεστώτος, σύμφωνα με το μοντέλο της controlled liberalization που έχει καταγραφεί σε πολλές δικτατορίες (O’Donnell & Schmitter, 1986).
5.2 Τι προέβλεπε
-
Ο Παπαδόπουλος θα παρέμενε Πρόεδρος με υπερεξουσίες.
-
Τα κόμματα θα εγκρίνονταν από τη Χούντα.
-
Το ΚΚΕ και η ΕΔΑ παρέμεναν απαγορευμένα.
-
Ο στρατός συνέχιζε να αποτελεί την πραγματική εξουσία.
-
Η λογοκρισία δεν καταργούνταν.
-
Τα αποτελέσματα δεν θα επέτρεπαν εναλλαγή εξουσίας.
Ακόμη και ο ίδιος ο Μαρκεζίνης αργότερα αναγνώρισε ότι δεν επρόκειτο για «πλήρη δημοκρατία» (Markezinis, 1983).
6. Η κατάρρευση της “φιλελευθεροποίησης”
Μετά την καταστολή της εξέγερσης και την αποκάλυψη της πραγματικής φύσης του καθεστώτος, το σχέδιο κατέρρευσε. Ο Ιωαννίδης ανέτρεψε τον Παπαδόπουλο, επιβάλλοντας σκληρότερο στρατιωτικό έλεγχο.
7. Το αφήγημα ότι το Πολυτεχνείο “έφερε την εισβολή στην Κύπρο”
Η διεθνής βιβλιογραφία είναι σαφής: η εισβολή του 1974 συνδέεται άμεσα με το πραξικόπημα Ιωαννίδη κατά του Μακαρίου και όχι με την εξέγερση του Πολυτεχνείου (Clogg, 1992). Το Πολυτεχνείο δεν επηρέασε τον στρατιωτικό συσχετισμό δυνάμεων στην Κύπρο ούτε τις επιχειρησιακές αποφάσεις.
8. Οικονομικοί μύθοι της δικτατορίας: Χρέος, ανάπτυξη και πραγματικότητα
8.1 Το χρέος
Τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος δείχνουν ότι το εξωτερικό χρέος αυξήθηκε κατά 600% από το 1967 έως το 1974 (Bank of Greece, 1975). Η δικτατορία προέβη σε εκτεταμένο δανεισμό, ενώ μεγάλο μέρος του χρέους δεν καταγραφόταν διαφανώς.
8.2 Η “ανάπτυξη”
Η μεγέθυνση της περιόδου ήταν επιφανειακή και δανειακή, βασισμένη σε:
-
χαμηλά μεροκάματα,
-
κατάργηση συλλογικών συμβάσεων,
-
δημόσια έργα χαμηλής αποδοτικότητας,
-
έλλειψη τεχνολογικής επένδυσης.
Ο Kostis (2018) επισημαίνει ότι το μοντέλο ήταν δομικά μη βιώσιμο.
8.3 Υπερκοστολογημένες συμβάσεις
Χαρακτηριστική περίπτωση αποτελεί η υπόθεση Pechiney, όπου το κράτος επιδοτούσε ιδιωτική εταιρεία με τεράστιο κόστος για τη ΔΕΗ και τον προϋπολογισμό (Μαργαρίτης, 2012).
8.4 Δημοσιονομικά στοιχεία
Σύμφωνα με την Έκθεση Ζολώτα (1974):
-
πληθωρισμός πάνω από 30%,
-
υψηλά ελλείμματα,
-
κρίση στο ισοζύγιο πληρωμών,
-
πτώση πραγματικών μισθών.
Η εικόνα οικονομικής ευημερίας δεν επιβεβαιώνεται από καμία πρωτογενή πηγή.
9. Συμπεράσματα
Η εξέγερση του Πολυτεχνείου αποτελεί τεκμηριωμένο γεγονός αντίστασης απέναντι σε δικτατορικό καθεστώς. Τα πορίσματα, τα αρχεία και η σύγχρονη ιστοριογραφία επιβεβαιώνουν την ύπαρξη νεκρών και τραυματιών, απορρίπτουν θεωρίες συνωμοσίας, τεκμηριώνουν την απουσία πραγματικής φιλελευθεροποίησης και διαψεύδουν το αφήγημα περί οικονομικής ευρωστίας της Χούντας. Οι αναθεωρητικές αφηγήσεις δεν στηρίζονται σε πηγές και αποτελούν ιδεολογικές κατασκευές.
Βιβλιογραφία (APA 7)
Bank of Greece. (1975). Annual Economic Report. Athens.
Clogg, R. (1992). A Concise History of Greece. Cambridge University Press.
Kostis, K. (2018). History’s Spoiled Children: The Story of Modern Greece. Oxford University Press.
Markezinis, S. (1983). Η πολιτική μου μαρτυρία. Αθήνα: Βιβλιοθήκη Μαρκεζίνη.
Μαργαρίτης, Γ. (2012). Ιστορία του ελληνικού εμφυλίου και της μετεμφυλιακής περιόδου. Αθήνα: Βιβλιόραμα.
Μαραντζίδης, Ν., & Καλύβας, Σ. (2019). Εμφύλια Πάθη. Αθήνα: Μεταίχμιο.
Μüller, J.-W. (2016). What Is Populism? University of Pennsylvania Press.
O’Donnell, G., & Schmitter, P. (1986). Transitions from Authoritarian Rule. Johns Hopkins University Press.
Ψαρράς, Δ. (2021). Η Μαύρη Βίβλος της Χρυσής Αυγής. Αθήνα: Πόλις.
Τσεβάς, Δ. (1975). Πόρισμα για τα γεγονότα του Πολυτεχνείου. Αθήνα: Εισαγγελία Πρωτοδικών.