Τελευταία Νέα

ΤΑ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥΣ


Τα παραμύθια είναι πανανθρώπινο κοινωνικό φαινόμενο. Εδράζουν σε μια ανάγκη του ανθρώπου να μιλήσει αλληγορικά και να μεταφέρει στο

συμβολικό επίπεδο συναισθήματα, ιστορίες και ηθικά διδάγματα, μια
ανάγκη τόσο παλαιή όσο ο ίδιος. Κάθε κοινωνία έχει τους δικούς μύθους,γεμάτους περιπέτειες, συμβολισμούς και ηθικά διδάγματα.Τι εξυπηρετούν όμως συναισθηματικά το άτομο; Οι ψυχολογικές καταβολές των παραμυθιών ήταν ανέκαθεν ένα φλέγον ζήτημα για τους μελετητές τους, τόσο τους ψυχολόγους, όσο και τους συγγραφείς. Οι ψυχολόγοι προσπαθούν να βρουν το βαθύτερο μήνυμα των παραμυθιών και το τι μας λένε για το συλλογικό ασυνείδητο, ενώ οι συγγραφείς τα αναλύουν από ένα ψυχολογικό πρίσμα,προσπαθώντας να προσδώσουν ενδιαφέρον στην πλοκή των ιστοριών τους.

Ψυχολογική ερμηνεία

Οι εικόνες που συναντάμε στα παραμύθια είναι προιόντα των εσωτερικών φόβων και καταπιεσμένων επιθυμιών που παλεύουν υποσυνείδητα, κατά Freudπου έβλεπε σε αυτά την επιβεβαίωση της ψυχοδυναμικής του θεωρίας. Τα παραμύθια και τα όνειρα έχουν κοινή “δεξαμενή” συμβόλων-εικόνων.
Συγκεκριμένα πίστευε πως διαμέσου των παραμυθιών εκφράζονται οι
εσωτερικές συγκρούσεις, τα άγχη και οι κρυφοί φόβοι και πόθοι μας που
βρίσκονται παγιδευμένα στο υποσυνείδητό μας.
Μάλιστα ο ίδιος ο Freudμέσα από διάφορα έργα του έκανε ανάλυση των συμβολισμών συγκεκριμένων γνωστών παραμυθιών της τότε εποχής (π.χ. των αδελφών Grimm) και παρατήρησε πως και οι ασθενείς του στα όνειρά τους χρησιμοποιούσαν παρόμοιους συμβολισμούς.

Ωστόσο, ήταν ο Carl Jung, ο πιο γνωστός ερευνητής των ονείρων, που έδωσε μια διαφορετική διάσταση στα όνειρα, πέραν της προϋπάρχουσας φροϋδικής άποψης.
Ο Jung εργάστηκε πάνω στην επεξήγηση των μύθων και των θρησκευτικών πρακτικών ανά τους αιώνες και για εκείνον τα παραμύθια ήταν μέρος και απόδειξη αυτού που αποκαλούσε “συλλογικό ασυνείδητο. Με τον όρο αυτό ο Jung αναφερόταν στις αρχέτυπες ιδέες που έχουν αποτυπωθεί από γενιά σε γενιά και τις οποίες κουβαλάμε όλοι μέσα μας,ανεξαρτήτως εθνικής προέλευσης. Ιδέες όπως η τροφοδότης μητέρα-φύση, ο κύκλος της ζωής, το σκοτεινό άγνωστο ή το νερό ως έκφραση αναγέννησης είναι μονάχα μερικές από τις αρχέτυπες ιδέες που υπάρχουν στις ιστορίες-αρχαίες και πιο σύγχρονες- όλων των πολιτισμών.

Παραμύθια, αρχέτυπα και στερεότυπα

Ο ρόλος του παραμυθιού είναι βέβαια ψυχαγωγικός, αλλά όχι μόνο. Ιδέες και αρχέτυπα μεταφέρονται από στόμα σε στόμα και από γενιά σε γενιά μέσα στους αιώνες. Θέματα όπως η φύση, το άγνωστο του θανάτου, η λανθάνουσα γυναικεία σεξουαλικότητα (Κοκκινοσκουφίτσα, Ωραία Κοιμωμένη,Χιονάτη, Σταχτοπούτα), θρησκευτικές πρακτικές συναντώνται συχνότερα. Η δύναμη των παραμυθιών να μεταφέρουν άμεσα και έμμεσα μηνύματα στις παιδικές ψυχές είναι εξίσου αξιοπρόσεκτη.

Οι ενήλικες μέσα από αυτά,θέλουν να μεταδώσουν τις προσωπικές τους αξίες και ιδανικά και καθώς τα αφηγούνται περνούν ηθικά μηνύματα (έννοιες καλού-κακού) στις παιδικές ψυχές.

Άλλες φορές τα παραμύθια προσπαθούν να μεταδώσουν πανανθρώπινες αξίες, όπως η δικαιοσύνη ή η ισότητα κι άλλες φορές προσπαθούν να περάσουν μηνύματα που είναι συνδεδεμένα με το κοινωνικό περιβάλλον στο οποίο γεννήθηκε το παραμύθι και να διδάξουν τη σημαντικότητα της κοινότητας, τους ανδρικούς και γυναικείους ρόλους, αλλά και την ιεραρχία μέσα σε αυτήν. Καθώς δημιουργούν στα παιδιά εικόνες,διεγείρουν τη φαντασία τους, καλλιεργούν το πνεύμα τους οδηγώντας τα σε κόσμους μυθικούς και ονειρικούς, όπου όλα μπορούν να συμβούν.

Πέραν τούτου, τα παραμύθια σε πολλές περιπτώσεις μπορούμε να πούμε πως αποτελούν έναν τρόπο αντίληψης και εκτόνωσης των συναισθημάτων τους,έκφρασης ιδεών και αντιμετώπισης των διλημμάτων στο δρόμο προς την ενηλικίωση απαντώντας ταυτόχρονα στους παιδικούς φόβους.
Ξεκινούν πάντα με μια ήρεμη εισαγωγή (μια φορά κι έναν καιρό) και κλείνουν με έναν επίσης καθησυχαστικό τρόπο. Από τις πρώτες κιόλας λέξεις, το παιδί μεταφέρεται σε έναν κόσμο μαγικό όπου ο χρόνος, όπως και ο τόπος είναι αόριστος, όλα θίγονται με τον απλούστερο δυνατό τρόπο και όπου και τα ανέφικτα είναι δυνατά, ενώ οι ήρωες είναι σχεδόν πάντα απλοί άνθρωποι, χωρίς ιδιαίτερα ταλέντα.

Ουσιαστικά, «αφηγούνται» την παιδική ηλικίαενός ανθρώπου μέχρι και την ενηλικίωσή του, και τις περιπέτειες αυτής της διαδρομής. Καταφέρνουν έτσι να φέρουν την απειλητική παραγματικότητα στα μέτρα του παιδιού. Ο ήρωας προχωρά μόνος του για κάποιο χρονικό διάστημα, όπως αντίστοιχα μόνο νιώθει και το παιδί στην κοινωνία καθώς έρχεται σε πρώτη επαφή με τις δυσκολίες τις ζωής και παρόλο που είναι αδύναμος τελικά τα καταφέρνει.

Στα πλαίσια αυτής της πορείας κρύβουν επίσης μια συναισθηματική σύγκρουση σχετιζόμενη πολλές φορές με την σεξουαλική επαφή.
Για παράδειγμα, το κόκκινο στην κάπα της Κοκκινοσκουφίτσας ή ο επικίνδυνος “κακός λύκος” που συμβολίζει το αρσενικό, η Ωραία Κοιμωμένη που κοιμάται σε εφηβική ηλικία και περιμένει τον πρίγκιπα να την…ξυπνήσει.Το αίμα αντιπροσωπεύει την έμμηνο ρήση και η σκάλα τον οργασμό. Οι μαμάδες και οι γιαγιάδες είναι οι γυναικείες φιγούρες που προστατεύουν τις ηρωίδες από το “κακό” αρσενικό, ενώ ο άντρας γίνεται αποδεκτός σαν ο ‘εκλεκτός’, ο ευγενής πρίγκιπας που με ένα φιλί σώζει τις ηρωίδες.

Είναι πολύ σημαντικό να προσέξουμε τα στάδια της κοινωνικής και σεξουαλικής εξέλιξης που αποτυπώνονται στις αφηγήσεις και τον τρόπο που η σκοτεινή πλευρά πάντα ενοχοποιείται σε επικίνδυνο βαθμό μέσα από χαρακτήρες όπως ο κακός λύκος ή η κακιά μάγισσα. Ειδικά αν αναλογιστούμε πως όλοι έχουμε μια τέτοια πλευρά με την οποία θέλουμε να συμφιλιωθούμε.

Στα κλασικά παραμύθια, όπως η Κοκκινοσκουφίτσα, Τα επτά κατσικάκια και Τα τρία γουρουνάκια, ο αρχετυπικός λύκος ισοδυναμεί με τον κίνδυνο-απειλή και συνδέεται με απαγόρευση («μην ξεστρατίσεις από τον δρόμο σου»). Αυτά τα παραμύθια προειδοποιούσαν έμμεσα τους ακροατές-παιδιά για το κακό ήταν δηλαδή χρηστικά. Για να γίνουν πειστικότερα ζωντάνευαν και έπαιρναν τη μορφή ανησυχητικά άγριων προσώπων δράκων, τεράτων, γιγάντων, μαγισσών κ.ά. Στα νεότερα παραμύθια, τα οποία έχουν συνήθως περιεχόμενο χιουμοριστικό οι λύκοι παύουν να είναι άγριοι. Είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον πώς τετριμμένα θέματα, όπως ο λύκος των παραμυθιών, αντέχουν όχι μόνο στον χρόνο, αλλά και σε νέες επεξεργασίες.

Σήμερα, οι συγγραφείς μεταμορφώνουν κλασικούς ήρωες, όπως ο λύκος, και τους προσαρμόζουν στις αντιλήψεις της εποχής μας για να προβάλουν σύγχρονες ιδέες, ανατρέποντας την παλιά εικόνα. Από τα πολλά βιβλία με λύκους που κυκλοφορούν ξεχωρίζουν  Τα τρία λυκάκια (Μίνωας) του Ευγένιου Τριβιζά, όπου τα λυκόπουλα είναι ανυπεράσπιστα μπροστά στο στερεότυπα αγαθιάρικο γουρούνι, το Ενας καλλιεργημένος λύκος (Ζεβρόδειλος) του Πασκάλ Μπιέ, που αναφέρεται στην απομόνωση που νιώθει ο διαφορετικός και στις προσπάθειες που κάνει για να ενσωματωθεί στην ομάδα και το παραμύθι της Λήδας Βαρβαρούση Ενας πολύ γλυκός λύκος (Ελληνικά Γράμματα) που τον δείχνει να ενδιαφέρεται για τη σωστή διατροφή.

Τα παραμύθια ως θεραπευτική προσέγγιση

Άξιο αναφοράς είναι ότι τα παραμύθια έχουν χρησιμοποιηθεί όχι μόνο με σκοπό τη διαπαιδαγώγηση των παιδιών αλλά χρησιμοποιούνται ακόμη και σήμερα από ορισμένους ψυχολόγους για να βοηθήσουν ενήλικες.

Ο HansDieckmann υποστηρίζει πως ένας αποτελεσματικός τρόπος να βοηθηθεί ένας ενήλικας είναι να διηγηθεί το αγαπημένο του παραμύθι. Σύμφωνα με τη θεωρία του, το αγαπημένο παραμύθι μας δεν έχει αποτυπωθεί τυχαία στη μνήμη μας, αλλά λόγω της σημαντικής ψυχολογικής του βαρύτητας για την ίδια την ύπαρξή μας.
Όταν συνειδητοποιήσουμε την βαθύτερη σημασία του νοήματος του παραμυθιού τότε θα μπορέσουμε να μεταφράσουμε τις ασυνείδητες σκέψεις και φόβους μας και να τους αντιμετωπίσουμε αποτελεσματικότερα.

Τα παραμύθια ήταν, είναι και κατά πάσα πιθανότητα θα συνεχίσουν να είναι μια πολύ χρήσιμη πηγή πληροφοριών τόσο για το ίδιο το άτομο που τα αφηγείται, όσο και για τις κοινωνίες και τις συνθήκες που τα δημιουργούν. Συνοδεύουν τους μικρούς μας φίλους στο πέρασμά τους από το ένα αναπτυξιακό στάδιο στο επόμενο και αποτελούν ένα  χρησιμότατο εργαλείο για τους γονείς και τους δασκάλους για ευκολότερη μεταλαμπάδευση γνώσεων και αξιών.Για αυτό και πρέπει να αναγνωρίζεται ευρέως η αξία τους και να εργαζόμαστε όλοι μικροί και μεγάλοι για τη διατηρησή τους..

Πηγή: http://psixologoi4.blogspot.gr/

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Δίκτυα Εκπαιδευτικής Υποστήριξης